Wat gebeurt er als je nieren minder goed werken?

Je nieren werken dag en nacht om je lichaam gezond te houden. Maar wat doen ze nou precies? En wat betekent het als je nieren beschadigd zijn?

Nieren zijn belangrijke organen. Ze filteren je bloed en halen afvalstoffen en overtollig vocht uit het lichaam. Die afvalstoffen verlaten je lichaam via je urine. Tegelijkertijd zorgen nieren ervoor dat belangrijke stoffen juist in het bloed blijven. Maar dat is niet het enige wat ze doen. Nieren helpen ook de bloeddruk en de hoeveelheid water en zouten in het lichaam te regelen, je botten sterk te houden en ze spelen ook een rol bij het stimuleren van de aanmaak van rode bloedcellen.

Bij nierschade zijn de nieren beschadigd en werken ze minder goed. De zogenaamde nierfunctie is dan afgenomen. De nierfunctie geeft aan hoe goed de nieren hun werk nog kunnen doen, zoals het filteren van afvalstoffen uit het bloed. Vaak merk je nierschade pas laat. Wouter Eijgelaar, kartrekker van Kidnie (het initiatief van de Nierstichting gericht op het genezen van kindernierziekten), legt uit waarom: ‘Het zijn generieke klachten die langzaam opkomen. Pas als het ernstig wordt, merk je duidelijke klachten en specifieke problemen, zoals vocht vasthouden, enorme jeuk of een metaalachtige smaak in de mond.’ Tegen die tijd is de nierfunctie vaak al langere tijd gedaald. Nierschade is in dit soort gevallen onomkeerbaar.

Wanneer nierschade langdurig aanwezig is, noemen we dit chronische nierschade. De oorzaken kunnen verschillen. ‘Vaak is het gerelateerd aan ouderdom en aan leefstijlgerelateerde ziekten: diabetes, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten.’ Maar ook nierziekten kunnen chronische nierschade veroorzaken. ‘Bijvoorbeeld een stofwisselingsprobleem of een auto-immuunziekte. Dat zijn allemaal nierziekten omdat ze de nieren aanvallen en die daardoor langzaam stukgaan.’

Hoe ernstig de chronische nierschade is, wordt onderzocht met bloed- en urineonderzoek. ‘De combinatie van deze resultaten zegt eigenlijk hoe ernstig het is’, vertelt Wouter. De nierschade wordt op basis hiervan ingedeeld in een bepaald stadium. Dat geeft aan hoe goed de nieren werken en hoe groot het risico is dat de nierfunctie verder achteruitgaat.  

De kleuren in de afbeelding laten zien hoe groot het risico is op verdere nierschade, andere gezondheidsproblemen zoals hart- en vaatziekten en zelfs overlijden. Mensen in een rood stadium hebben hierop een sterk verhoogd risico. De indeling voorspelt niet precies wat er bij iemand zal gebeuren. Dat hangt bijvoorbeeld ook af van de oorzaak van de nierschade.

Het stadium helpt om te bepalen welke behandeling nodig is. ‘Er zijn beschermende medicijnen om de achteruitgang van de nier te beperken en het proces zo lang mogelijk te vertragen’, zegt Wouter. Als de nierfunctie verder afneemt, komen andere behandelingen in beeld. ‘Als je richting de vijftien procent gaat, wordt gestart met pre-dialyse: het gesprek over welke behandeling het beste past. En als er gedialyseerd moet worden, welke vorm van dialyse dan?’ Bij een nierfunctie van vijftien procent of lager spreken we van nierfalen. ‘Nierfalen is het laatste stadium van nierschade. Er is dan een behandeling nodig om in leven te blijven: niertransplantatie of dialyse.’

Wanneer iemand dialyseert, gaat diegene meestal meerdere keren per week naar een dialysecentrum of ziekenhuis. Het bloed wordt bij dialyse via een apparaat gefilterd van afvalstoffen en overtollig vocht. ‘Bij een dialysesessie wordt eigenlijk wat je nieren normaal continu doen, in een hele korte tijd van vier uur gedaan door een aangesloten apparaat’, legt Wouter uit. ‘Dus je kan je voorstellen dat dit elke keer een enorme optater is voor je lijf en dus niet gezond. Leven op dialyse is een soort marathon rennen voor je lichaam, continu. En dat hou je gewoon niet megalang vol.’ Na een dialysesessie is iemand vaak helemaal kapot; de ‘dialysekater’ noemt Wouter het.

Dialyse heeft veel impact op het dagelijks leven. Bovendien geneest het nierfalen niet. ‘Veel mensen weten niet dat dialyse echt een tijdelijke oplossing is. Het geeft maar tien tot vijftien procent nierfunctie terug.’ Daarom zijn veel nierpatiënten op zoek naar een donornier.

Bij een niertransplantatie krijgt een patiënt een gezonde nier van een donor. Dat kan een levende of een overleden donor zijn. Een nier van een levende donor gaat meestal een stuk langer mee, zo’n 20 tot 25 jaar. Een mens kan prima met één gezonde nier leven. Wouter legt uit waarom: ‘Nieren zijn zo belangrijk dat je lichaam er eigenlijk voor heeft gezorgd dat je overcapaciteit hebt. Als er één nier wegvalt, wordt de resterende nier gewoon iets groter en gaat harder werken.’

Wanneer de donornier goed werkt en niet wordt afgestoten, neemt die een groot deel van de nierfunctie over. Bij afstoting beschouwt het lichaam de getransplanteerde nier als vreemd en valt het deze aan. Daarom moet een patiënt meestal levenslang medicijnen gebruiken om afstoting tegen te gaan. ‘Een goedwerkende donornier zorgt ervoor dat dialyse niet meer nodig is.’ Daardoor kan iemand weer meer van het normale leven oppakken.

Helaas is het tekort aan donornieren nog altijd groot en is de wachtlijst voor een donornier lang. Daarom volgt BNNVARA in Mag ik jouw nier? de jonge nierpatiënten Naomi, Ambar, Luciano en Christian in hun zoektocht naar een levende donor.