Hitteberoerte: waarom overlijden hardlopers soms tijdens een marathon?

Een hitteberoerte tijdens een marathon kan iedereen overkomen, ook jonge en getrainde hardlopers. Bij marathons krijgen renners regelmatig te maken met oververhitting, wat zelfs de dood tot gevolg kan hebben. Hoe kan dat? En wat kan je doen om dit te voorkomen?

Deze zomer ging het op verschillende plekken mis. Bij meerdere hardloopwedstrijden overleden mensen door oververhitting. 'Een fitte student overlijdt na het rennen van een marathon in Utrecht. In Leiden kost een halve marathon een vijftienjarig meisje het leven', vertelt Wulan Bekker van De Marker.

Hardlopers raken regelmatig onwel tijdens marathons. Waarom gebeurt dit zo vaak? En een belangrijke disclaimer vooraf: dit kan ook jou overkomen, ook als je jong, gezond en getraind bent. Meestal gaat het om een hitteberoerte.

Bij een hitteberoerte raakt je lichaam veel te heet. Je lichaamstemperatuur loopt op tot boven de veertig graden en je lichaam kan zichzelf niet meer koelen. Dat heeft ook impact op je hersenen: je kunt duizelig of verward worden. In het ergste geval leidt een hitteberoerte tot orgaanschade of overlijden.

Je zou denken dat een hitteberoerte alleen op bloedhete zomerdagen voorkomt, maar dat is niet zo. Het risico neemt namelijk al toe vanaf zestien graden. Ook op een fris voelende dag kan het dus misgaan.

Een hitteberoerte overkomt je niet zomaar, maar je hebt er vaak pas laat last van dat het foute boel is. Hardlopers die zichzelf pushen voor een persoonlijk record negeren regelmatig waarschuwingssignalen van hun lichaam. Denk aan wat zeurende hoofdpijn of spierkramp. Die signalen lijken onschuldig, maar willen je wel iets vertellen.

Tijdens een marathon lever je uren achter elkaar intensieve inspanning, dus dat er soms iets misgaat is niet zo gek. Maar er is nog een andere reden waarom het vaker voorkomt: 'Marathons zijn in de jaren na corona een stuk populairder geworden en dus doen veel meer mensen mee', verklaart Maria Hopman, hoogleraar fysiologie. Volgens Hopman zijn het ook al lang niet meer alleen de doorgewinterde hardlopers die meedoen.

Nee. Een hitteberoerte kan bijvoorbeeld ook ontstaan bij een Hyrox-event (een competitie waarbij hardlopen gecombineerd wordt met krachtoefeningen, red.) of bij elke andere duursport.

Er geldt altijd: voorkomen is beter dan genezen. Dat begint bij jezelf, maar er ligt ook een verantwoordelijkheid bij de organisatoren van sportevenementen zoals marathons. De kans om te overlijden aan een hitteberoerte neemt namelijk af als er snel de juiste hulp is.

Volgens Hopman kunnen organisaties daar nog beter op scoren. Ze legt uit dat vooral kleinere evenementen hier moeite mee hebben. 'De beste methode om een oververhitte sporter te koelen is met een ijsbad', vertelt Hopman. Maar daarvoor is een gespecialiseerd medisch team nodig, en dat vinden organisaties vaak te duur. Sommige investeren daarom alleen in een ijsbad als het buiten erg warm is.

Een goedkoper alternatief zijn ijshanddoeken, maar ook die worden door organisaties nog te vaak als overbodig gezien. Hopman drukt organisaties op het hart dat ze altijd voorbereid moeten zijn op sporters die oververhit raken.

Je hoeft niet stil te blijven zitten uit angst. Met een paar simpele dingen verklein je het risico flink:

• Zorg dat je voldoende getraind bent
• Draag lichte en ademende kleding
• Drink genoeg water
• Blijf naar je lichaam luisteren