Amal Maatoug: ‘Het weghalen van de kassa is het verdwijnen van de ziel in de winkel’

Zelfscankassa’s, QR-codes en pakketkluizen maken het leven efficiënter, maar volgens columnist Amal Maatoug verliezen we daarmee de kunst van het praatje. Zij pleit voor de terugkeer van de bandkassa.

Ik voel me niet vaak een Karen, tot nu. Bij mij in de buurt is een supermarkt verbouwd, die nu alleen nog maar zelfscankassa’s heeft. En ik ben boos. Ik kan nu de buurtsuper in en uit lopen met mijn noise-cancelling koptelefoon zonder ooit een woord te hebben uitgewisseld met iemand anders. Het weghalen van de bandkassa haalt het menselijk contact uit de winkel weg en ik denk dat we dat keihard nodig hebben, juist nu.

Ik snap het hè, we leven in een wereld waarin alles in het teken staat van efficiëntie. Hoe sneller hoe beter. Ik ga niet liegen: de zelfscankassa is best regelmatig een handige uitkomst. Je hebt haast, je bent moe, je haalt snel een klein dingetje. Dan is ze daar in al haar glorie: de mensloze zelfarbeidkassa.

Voor de winkel is het hoe dan ook efficiënter, die kunnen wat caissières ontslaan (boe) en op de plek van een bandkassa passen drie zelfscankassa’s. Of het voor de klant efficiënter is? Ik denk dat het eerder gemakzucht is en misschien een beetje angst voor menselijk contact. En dat tweede is nou net waarom ik zo boos ben. Het weghalen van de kassa is het weghalen van de ziel van de winkel, de menselijkheid. We doen liever zelf het scanwerk dan dat we moeite doen voor een babbeltje. 

Mensen verdwijnen natuurlijk niet helemaal uit de supermarkt, maar de aard van het contact dat je hebt in een winkel verandert ook zonder de bandkassa. Bij de zelfscankassa hoef je alleen maar met iemand te praten als er een probleem is of als je zo’n godvergeten steekproef krijgt. Dat zijn per definitie negatieve interacties. Een analoge kassa heeft absoluut weleens een ongeïnteresseerde puber, die daar alleen zit om wat centjes te verdienen om een nieuwe playstation te kopen. Maar meestal heb je een leuke interactie en word je vriendelijk geholpen. Of in ieder geval is de kans er op een moment van verbinding.

We verliezen de kunst van het praatje, want we hoeven het niet meer te doen. Bij restaurants is er steeds vaker een QR-code of een bestelscherm te vinden (boe), mijn pakketje kan ik ophalen bij een pakketkluis en ik kan naar de supermarkt gaan zonder ooit iemand tegen te komen. Er gaat ongemak uit van small talk. Maar over die horde van het ongemak ligt een wereld van gezelligheid. Ja, je hebt kans op een moeizaam gesprek, maar je hebt ook kans op een oprecht moment van verbinding. Het is makkelijk je op te sluiten in je eigen wereld en niet nieuwsgierig te zijn naar een ander, maar je wordt er niet wijzer van. Als je niet openstaat voor verbinding, dan gaat het je ook nooit overkomen. 

Ik hoor je denken: 'Verbinding? Dat zoek ik wel bij de voetbalclub of bij mijn familie.' Maar juist de supermarkt is een van die magische plekken waar iedereen komt. Je hebt contact met mensen die je anders misschien niet zo snel zou spreken. Juist die momenten zijn zo zeldzaam en moeten we daarom niet uit het oog verliezen. Het is in zo’n gepolariseerd land geen overbodige luxe om naar elkaar om te kijken en met elkaar in contact te blijven. We kunnen alleen maar zacht naar elkaar blijven als we elkaar ook daadwerkelijk spreken. Door de verharde online werkelijkheid zouden we bijna de werkelijkheid uit het oog verliezen.

Verbinding met anderen is de smeerolie die onze samenleving draaiende houdt. Door die bandkassa weg te halen wordt de mogelijkheid tot connectie ons bij voorbaat al ontnomen. Juist in een wereld die uitsluitend draait om efficiëntie, snelheid en instant gratification is het goed om even uit je cocon te kruipen. Breng de bandkassa terug!