Jan van Poppel: 'De toekomst was gisteren'

De hittegolven, bosbranden en watertekorten van deze zomer zijn realiteit. Twintig jaar na Al Gores klimaatwaarschuwing constateert columnist Jan van Poppel: de toekomst waar we bang voor waren, is al begonnen.

Deze column is een gok. Als hij verschijnt, ben ik op vakantie. Ik heb op het moment van schrijven geen idee of Europa nog altijd oranje kleurt op de brandkaarten als jij dit leest. Geen idee of de rivieren nog steeds hun bodem laten zien, als uitgemergelde dieren die smeken om regen. Geen idee of er massaal hagelstenen zo groot als bonken (je weet wel, die knikkers die elk pestend kind vroeger op het schoolplein had) uit de lucht kletteren. Geen idee of de Noordzee zich nog steeds in een hittegolf begeeft.

Ik heb geen idee.

Nou ja. Dat is niet helemaal waar. Ik heb wel een vermoeden.

Deze week hoorde ik een brandweerman op NPO Radio 1 zeggen: 'De toekomst was gisteren.' Ik vind dat een prachtige zin.

De toekomst was gisteren.

Ik schrijf deze column op de dag dat An Inconvenient Truth, de documentaire van Al Gore, precies twintig jaar geleden voor het eerst op het grote scherm te zien was. Een waarschuwing, een kantelpunt; zelfs premier Balkenende reageerde destijds op de film met een pleidooi dat we 'zoveel meer moeten doen' om klimaatverandering het hoofd te bieden. Nu, twintig jaar later, zit ik hier te zweten in een appartement dat overdag opwarmt als een broeikas en 's nachts nauwelijks afkoelt, terwijl het op de radio de hele dag gonst van bosbranden, dichtgedraaide sluizen en dalende waterstanden.

De toekomst was gisteren.

Deze week luisterde ik naar de podcast Het Uur van NRC, waar in een gesprek tussen Pieter van der Wielen en Anoek Nuyens klimaatverandering werd neergezet als een diep cultureel probleem. We willen alsmaar meer: onze wereld is doordrenkt met verleidingen, knipperende reclames die fluisteren dat er altijd een grotere auto, een verdere reis, een voller bord is. Bedrijven weten precies waar ze moeten prikken en richten zich op de nostalgische burger die elke avond vlees op tafel wil, want zo rook de keuken vroeger bij oma ook, en wie wil dat nou opgeven.

De toekomst was gisteren.

Als ik ‘s ochtends naar de studio van NPO Radio 1 rijd, zie ik op één specifieke lantaarnpaal, onder een grote eik, standaard een houtduif zitten. Vandaag zat er voor het eerst een vogel naast: een kauw. Twee soorten die elkaar normaal gesproken links laten liggen, nu gemoedelijk op hetzelfde stukje ijzer, wakker wordend voordat de hitte weer om zich heen gaat slaan. Alsof zelfs de vogels zijn gaan beseffen dat er geen tijd meer is voor onderlinge verschillen, niet als de lantaarnpaal het laatst overgebleven stukje schaduw is.

Deze zomer laat zich vatten in een paar rake woorden van een brandweerman: de toekomst was gisteren.