Hoe snel herstelt de natuur zich na een brand?

Dit voorjaar waren er meerdere natuurbranden op natuurgebieden en militaire oefenterreinen door heel Nederland. Maar wat doet zo'n brand eigenlijk met de natuur? En herstelt die zich ooit weer? Vroege Vogels zocht het uit.

Nee, en dat verschil is belangrijk. Jap Smits, specialist in ecologisch heidebeheer en voormalig boswachter bij Staatsbosbeheer met meer dan veertig jaar ervaring, maakt onderscheid tussen drie soorten branden: de natuurbrand door blikseminslag, de bewust gestarte beheersbrand – zoals Defensie die gebruikt – en de ongewilde brand, zoals de branden die nu woeden. 'Als ik kijk naar hoe een brand in de natuur tot stand komt, dan hanteer ik drie soorten branden', vertelt Smits.

Branden zijn overigens niet per definitie slecht nieuws voor de natuur. Heide wordt al vijfduizend jaar door mensen afgebrand. 'Dit is essentieel om de heide te verjongen. Anders wordt het een bosgebied. Voor het behoud van onze heiderestanten zijn branden, in combinatie met schapenbegrazing, nog steeds de beste beheersmaatregelen', aldus Smits.

De natuur herstelt zich sneller dan je denkt. Boswachter Patricia van Lieshout, werkzaam in het duinengebied bij Schoorl, was in 2010 zelf aanwezig bij een grote brand waarbij dertig hectare heide én een dennenbos uit 1899 volledig afbrandden: 'Het heideveld was dertig jaar oud. De tapuit broedde er. Ik weet nog het moment dat we de nachtzwaluw terughoorden, die had het gelukkig overleefd. Je ziet dan ook hoe flexibel de natuur is. Want na twee of drie dagen zie je weer de eerste grassprieten', vertelt Van Lieshout.

De samenstelling van het bos speelt een grote rol. Dennenbossen zijn extra brandbaar – dennenappels zijn een soort kleine vuurbommetjes die alle kanten op knallen. Loofbomen houden meer vocht vast en vormen daarmee een natuurlijke rem op grote branden. 'Door de dennenbossen om te vormen naar gemengde bossen maak je de kans op een allesverwoestende brand kleiner', legt Van Lieshout uit.