Droogte in Nederland: waarom staat het water in de rivieren zo laag?

Het is extreem droog in Nederland. Ook de rivieren vervoeren veel minder water dan normaal. Hoe kan het dat de rivier zo droog staat, terwijl het hier best weleens geregend heeft? En wat merken wij daar in Nederland eigenlijk van?

Normaal stroomt er zo'n 2100 kuub water per seconde door de Rijn. Nu is dat nog maar 820 kuub. En het wordt de komende week alleen maar minder. Hoe kan dat?

Dat komt niet doordat het hier te weinig heeft geregend. Het probleem zit vooral in het buitenland. Meer dan negentig procent van het water dat door onze rivieren stroomt, komt namelijk niet uit Nederland zelf.

'Dat komt eigenlijk omdat het hele stroomgebied van de Rijn, dus ook Zwitserland en Duitsland, weinig regen heeft gehad', legt Niko Wanders, universitair hoofddocent Hydrologie, uit in Alledaagse vragen. Daardoor staan het grondwater en de sneeuwvoorraden in de bergen laag. En dat betekent minder water richting Nederland. 'We zijn echt afhankelijk van wat er in het buitenland gebeurt qua droogte, in dit geval.' Het water begint zijn reis in Zwitserland en stroomt via Liechtenstein, Oostenrijk, Duitsland en Frankrijk naar Nederland. Valt daar weinig regen? Dan zijn wij hier de dupe.

Nederland ligt in een delta en is daardoor extra afhankelijk van al dat rivierwater. Dus als het water laag staat, voelen we dat op meerdere plekken. 'De impact die we nu zien zijn problemen met de scheepvaart', zegt Wanders.

Maar er is meer aan de hand. Zo wordt het lastiger om water naar het IJsselmeer te krijgen en zouter water uit de rivieren te houden. Normaal duwt het rivierwater bij Rotterdam de zee terug, maar bij weinig water dringt de zee juist een stuk het land in. Wanders: 'Dan is er dus sprake van verzilting van de grond. Dat kan ervoor zorgen dat landbouwgrond onvruchtbaar wordt, dat drinkwater aan de kust moeilijker te zuiveren is en dat natuurgebieden het zwaar te verduren krijgen.'

Ook pontjes en veerboten kunnen door het lage water soms niet varen. Dat is niet alleen vervelend, maar ook een flinke economische tegenvaller.

Logisch dat je denkt: kunnen die andere landen niet gewoon wat meer water doorlaten? Helaas werkt het zo niet.

'Wat je ziet is dat bij droogte iedereen water vasthoudt, dus zowel de mensen in Zwitserland, als in Duitsland, als in Nederland', vertelt Wanders. 'Dat is gewoon een natuurlijke reactie op waterschaarste.' Officiële regels om het water eerlijk te verdelen, zijn er nauwelijks. 'Het is een beetje pakken wat je pakken kan', aldus Wanders.

Ja, en dat heeft alles te maken met klimaatverandering. 'We zien al sinds 2018 dat elk jaar steeds minder water door de rivieren stroomt in de zomer', zegt Wanders.

Je zou denken dat een fikse regenbui dat zo weer oplost, maar zo simpel is het niet. Door klimaatverandering valt er minder vaak regen, maar als het regent, is het vaak in extreme hoeveelheden. 'Dat komt in grote hoeveelheden tegelijk. Dat kan er dan niet heel makkelijk de grond in trekken. Dan raken we het weer kwijt, want dan gaat het weer richting zee.' Juist die afwisseling tussen extreem droog en extreem nat maakt het voor waterbeheerders in Nederland zo lastig.

'Wat we wel kunnen doen, is dat water goed verdelen', zegt Wanders. Denk aan het op peil houden van de watervoorraad voor Noord-Nederland, of zoveel mogelijk regenwater vasthouden zodra het valt. Ook kijken boeren en de industrie naar manieren om efficiënter te irrigeren en minder water te gebruiken. Toch is er volgens Wanders maar één echte oplossing: 'Het probleem met droogte is: als het er eenmaal is, is de enige echte oplossing veel regen. En dat zit voorlopig niet in de voorspelling.'

Terwijl wij op regen wachten, wachten sommige landen het niet af. In China, Dubai en Rusland maken ze soms hun eigen regen, met een techniek die cloud seeding heet, legt meteoroloog Sarah Warnau uit. 'Meestal vliegen ze met vliegtuigen door een wolk en dan stoppen ze daar aerosolen in, waar de wolkendruppeltjes op kunnen samenklonteren en groter kunnen worden, zodat het regendruppels worden.'

Bij cloud seeding worden chemicaliën gebruikt, en het is nog niet helemaal duidelijk wat voor impact dat op de natuur heeft. Daarom werkt Warnau met collega's aan een duurzamere manier om regen te maken. Helemaal klaar is deze techniek nog niet. Warnau schat dat het nog zo'n tien jaar duurt voordat het echt toegepast kan worden.