Column Jan van Poppel: 'Anno 2026 laten we de oceaan nog steeds grotendeels voor wat hij is'

Terwijl wetenschappers steeds luidere waarschuwingen afgeven over de toestand van de oceaan, lijken we liever de andere kant op te kijken. En dat kan ons duur komen te staan, aldus columnist Jan van Poppel.

Toen ik me in 2021 voor De Correspondent verdiepte in diepzeemijnbouw, een plan om de oceaanbodem leeg te schrapen voor grondstoffen, kwam ik tot een onvermijdelijke conclusie: de oceaan boeit niemand wat.

Best opmerkelijk, vond ik destijds. De oceaan produceert ongeveer de helft van de zuurstof die we inademen, neemt ongeveer een kwart van onze CO₂-uitstoot op en heeft sinds de industriële revolutie meer dan negentig procent van de extra warmte door broeikasgassen geabsorbeerd. Kortom: zonder die oceaan was dit hele feestje op aarde al lang voorbij.

Maar anno 2026 laten we de oceaan nog steeds grotendeels voor wat hij is.

Dat bleek deze week opnieuw. Terwijl de Atlantische Oceaan recordwarm is, koraalriffen verbleken en visbestanden afnemen alsof ze een huurcontract hebben getekend op Mars (en waarschijnlijk ook nog hebben meegedaan aan de bezopen beursgang van SpaceX), begon Donald Trump met het ontmantelen van meetstations op zee.

Dat is alsof je tijdens een woningbrand eerst de rookmelder uit het plafond trekt.

Die meetstations houden onder meer de AMOC in de gaten. De Atlantic Meridional Overturning Circulation. Een gigantisch systeem van zeestromen dat warmte over de aarde verdeelt. Een soort centrale verwarming van de planeet, maar dan nat.

En die verwarming dreigt stil te vallen.

Uit onderzoek dat onlangs verscheen in Science, niet bepaald de schoolkrant van een middelbare school in Dronten, blijkt dat het stilvallen van die stroming grote gevolgen kan hebben. Het noordelijk halfrond koelt af, het zuidelijk halfrond warmt verder op. Neerslagpatronen verschuiven, ecosystemen kantelen. In delen van het Amazonegebied kunnen droge en natte seizoenen zelfs helemaal omdraaien.

Ook dichter bij huis zijn de gevolgen fors: Europese landbouwopbrengsten kunnen met een derde afnemen, de zeespiegel stijgt sneller en in het Caribisch deel van ons Koninkrijk nemen droogtes toe.

Wetenschappers waarschuwen al jaren voor een kantelpunt waarop deze oceaanstroming niet langzaam verzwakt, maar definitief stilvalt. Sommige studies plaatsen dat moment al binnen 25 jaar. Ongeveer de tijd die een starter tegenwoordig nodig heeft om een huis te vinden. Als er dan nog huizen zijn die niet onder water staan.

En om dit allemaal in de gaten te houden heb je meetstations nodig.

Precies de meetstations die Donald Trump nu aan het afbreken is.

Ik vind dat on-ge-lo-fe-lijk. We beschikken over satellieten, supercomputers en duizenden wetenschappers die proberen te begrijpen wat er met onze planeet gebeurt. En vervolgens komt er een president die besluit dat minder informatie blijkbaar een oplossing is voor een probleem dat hij niet wil zien.

De oceaan. We pompen hem leeg voor grondstoffen, gebruiken hem als kliko voor plastic en laten hem onze warmte en CO₂ opvangen. Ondertussen breken we de meetapparatuur af die ons vertelt hoe het met hem gaat.

Dat is geen beleid. Dat is gokken.

En als er één plek is waar je niet op wilt gokken, dan is het het systeem dat de helft van je zuurstof produceert.