Zeg Nee tegen de NAVO

Op 7 en 8 juli 2026 vindt er een nieuwe NAVO-top plaats in Ankara, Turkije. Deze top volgt op de NAVO-top die in juni 2025 in Den Haag plaatsvond. Wie herinnert zich niet het geslijm van NAVO-baas Mark Rutte om ‘Daddy Trump’ binnenboord te houden? Hoewel de VS, leidend lid van de NAVO, bloedige oorlogen veroorzaken in Gaza en Iran lijkt het voortbestaan van het Westerse militaire bondgenootschap bij gevestigde analisten en bestuurders de hoogste prioriteit te hebben. Slijmen wordt dan omschreven als een kwaliteit, om de VS en vooral Trump te vriend te houden in een wereldorde die gekenmerkt wordt door een machtsstrijd tussen China, Rusland en de VS, waarbij Europa nog op zoek is naar een geheel eigen positie.

Aan dat geslijm is een giga-prijskaartje verbonden: de Europese budgetten moeten verhoogd naar 5% (nu rond de 2%) van het bbp om met name Amerikaans wapentuig aan te schaffen. Een geopolitiek die omschreven kan worden als een oorlogslogica: het wij tegen zij (Rusland met name) en wetenschap, industrie moeten zich meer richten op de militaire kracht van een land. Mocht het zover komen dat de VS definitief afhaken dan moet een Europese NAVO het leidend beginsel zijn (met dito investeringen, eventueel ook in een eigen kernmacht).

De Nieuwe Vredesbeweging heeft zich in een tegen-top in 2025 gekeerd tegen deze blinde militarisering en zich uitgesproken voor een alternatief vredespact voor deze NAVO. Zij stond daarin niet alleen. Inmiddels hebben ook kritische wetenschappers (onder anderen prof Koert Debeuf in zijn boek Hoe een nieuwe wereldoorlog voorkomen, 2026) zich uitgelaten over het stopzetten van deze ‘giftige verdragsorganisatie’. Ook wordt elders gesproken van de NAVO als een ‘zielloze veiligheidsorganisatie’, mede vanwege de interne spanningen rond de onvoorspelbare Trump, bijvoorbeeld inzake Groenland. De alternatieven die op tafel liggen zijn de zojuist genoemde Europese NAVO en een Europees initiatief om te komen tot een centraal geleid eigen leger, inclusief kernwapens. Alternatieven die vooral de oorlogslogica dienen.

De Nieuwe Vredesbeweging zal in haar zoektocht naar het alternatieve vredespact vooral de vredeslogica moeten volgen, kort samengevat: dialogen versus wij-zij, de-escaleren (noodzakelijk in de oorlog in Oekraïne), internationale diplomatie, ruim baan voor de VN (die in de oorlogslogica geen rol spelen), militaire geldmiddelen ombuigen naar de strijd voor internationale sociale gelijkheid en klimaatrechtvaardigheid.

Het Nee tegen de NATO is omgeven door een wereld van complexiteiten. Ik noem: de verwevenheid van militaire netwerken, afspraken over gebruik van elkaars bases, de wijze waarop de media ruimte geeft aan de oorlogslogica waar woordvoerders niet bevraagd worden naar hun standpunten omtrent de vredeslogica en de wijze waarop de dominante wetenschap deel uitmaakt van de gevestigde oorlogslogica, waarbij de toenemende invloed van Defensie nauwelijks ter discussie wordt gesteld.

De NAVO-top in Ankara zal zeker gaan over verdergaande investeringsafspraken. Ook zal Trump opnieuw vragen om steun voor zijn (gewelddadige) Midden-Oosten aanpak. (Mijn verwachting is dat geen enkele NAVO-lid de Turkse president Erdogan ter verantwoording zal roepen vanwege het monddood maken van de politieke oppositie in zijn land.)

Is een alternatief vanuit de vredeslogica nog zo ver weg?

Laten we de juiste dingen doen. In het Nee tegen de NATO op zoek gaan naar alternatieven uit het verleden. Leren waarom ze tot stand kwamen en op welke manier zij succes hadden en/of faalden. De OVSE is een samenwerkingsverband dat ten tijde van de Koude Oorlog vanuit beide zijden is opgericht (en nog steeds bestaat) en de Neue Ostpolitik van Willy Brandt sprak tot de verbeelding in een wereld gescheiden door een Muur. De lijst is uit te breiden inclusief geopolitieke initiatieven die ontwapening en het afschaffen van kernwapens tot doel hadden.

We moeten de huidige bestuurders en experts uitdagen om in hun oorlogslogica ruimte te maken voor ideeën uit de wereld van de vredeslogica. Ook hier is de dialoog een prima communicatiemiddel om te streven naar een humane wereld. Een wederzijds nee tegen oorlogen en geweldsconflicten die burgers maken tot dodelijke en gewonde slachtoffers terwijl het profijt bij slechts enkelen terecht komt.

Giep Hagoort is lid van de regiogroep Utrecht van de Nieuwe Vredesbeweging en coördineert een NAVO-werkgroep binnen de regiogroep. Hij schreef dit artikel op persoonlijke titel.