Wie beschermen we eigenlijk nog?

Wat mij de afgelopen tijd steeds meer zorgen baart, is niet alleen het geweld rond sommige AZC-protesten, maar vooral hoe snel dat geweld maatschappelijk wordt “vertaald” naar iets anders. Naar boosheid. Naar bezorgdheid. Naar een communicatieprobleem. Terwijl er in werkelijkheid iets veel fundamentelers gebeurt.

Als een noodopvanglocatie wordt aangevallen, als asielzoekers worden bedreigd, als hulpdiensten moeten uitrukken vanwege brandstichting en de brandweer wordt tegengehouden, dan hebben we het niet meer over “maatschappelijke onrust”. Dan hebben we het over geweld. Over intimidatie. Over mensen die doelwit worden gemaakt omdat ze ergens verblijven of ergens werken. Dat heeft met democratie niets te maken.

En toch gebeurt iedere keer hetzelfde. Nog voordat de rook is opgetrokken, verschuift het publieke debat alweer naar de vraag of de burgemeester beter had moeten communiceren. Of de zorgen van omwonenden wel serieus genoeg zijn genomen. Of het asielbeleid misschien nóg strenger moet.

Natuurlijk mogen mensen zorgen hebben over opvanglocaties. Natuurlijk mag er debat zijn over migratiebeleid. Dat hoort bij een democratie. Maar er zit een gevaarlijke verschuiving in als geweld vrijwel direct wordt ingebed in een verhaal over begrip voor frustratie. De aandacht verschuift van de mensen die worden bedreigd naar de gevoelens van de mensen die dreigen.

De normalisering van geweld begint als het steeds sneller behandeld wordt als een begrijpelijke uitlaatklep van maatschappelijke onvrede, in plaats van een grens die een democratische rechtsstaat juist hard moet bewaken.

Je ziet het zelfs terug in de taal die we gebruiken. We spreken over “polarisatie”, alsof iedereen in gelijke mate bijdraagt aan de escalatie. We spreken over “spanningen tussen twee kanten”, terwijl de werkelijkheid soms veel asymmetrischer is. Want niet iedereen steekt gebouwen in brand. Niet iedereen bedreigt hulpverleners. Niet iedereen probeert via angst invloed uit te oefenen op besluitvorming.

Door alles steeds als een conflict tussen twee kanten te beschrijven, raken macht en verantwoordelijkheid uit beeld.

Dat mechanisme zie je niet alleen in de politiek. Je ziet het ook in hoe we soms praten over relationeel geweld. Daar worden situaties van controle en intimidatie geregeld teruggebracht tot “vechtscheidingen” of “communicatieproblemen”, terwijl er in werkelijkheid sprake kan zijn van dwingende controle, angst en voortdurende aanpassing aan dreiging.

Zodra een omgeving zich voortdurend moet aanpassen aan mogelijke escalatie, ontstaat een machtsdynamiek. Mensen worden voorzichtiger. Bestuurders gaan anticiperen. Omwonenden trekken zich terug. Burgemeesters proberen vooral de rust te bewaren. En zo verschuift langzaam de norm.

Het gebeurt in momenten waarop geweld sneller wordt verklaard dan begrensd. Waarin begrip voor boosheid meer ruimte krijgt dan bescherming van degenen die doelwit zijn van die boosheid. Kunnen mensen die kwetsbaar zijn in dit verhaal, zoals de asielzoekers, COA-medewerkers en hulpverleners, erop vertrouwen dat de samenleving eerst hun veiligheid verdedigt, voordat ze begint te praten over het begrip voor degenen die die veiligheid bedreigen?