West-Europa ontwaak: Trump-regime bouwt gestaag een wereldfascisme

Fascisme komt niet met één mars, maar met vele kleine stappen die samen een pad vormen.

West-Europa moet ontwaken, niet alleen omdat de regering-Trump autoritaire politiek bedrijft, maar omdat die politiek economisch wordt gedragen door specifieke economische elites. Fascisme is geen louter ideologische ontsporing, het is een machtspolitiek project van economische elites dat ontstaat wanneer delen van het kapitaal hun belangen niet langer veiligstellen via democratische vormen. Wie deze economische dragers negeert, mist de kern van het gevaar.

De fascistische tendensen van de regering-Trump passen in een klassiek patroon, een crisis van het neoliberale kapitalisme, waarin globalisering winnaars en verliezers heeft geproduceerd en oude consensusmechanismen falen. In die context verschuift de steun van invloedrijke economische elites naar een politiek die orde, nationalisme en dwang belooft, niet om het kapitalisme af te schaffen, maar om het te redden door democratische beperkingen af te werpen. Buitenlands beleid wordt daarbij het voorportaal van autoritaire normalisering, juist omdat democratische controle er zwakker is en uitzonderingsdenken gemakkelijker kan worden gelegitimeerd.

De eerste pijler is het nationaal verankerde grootkapitaal, energie, fossiele sectoren, defensie, binnenlands vastgoed en infrastructuur. Deze economische elites lijden onder milieuregels, multilaterale afspraken en internationale concurrentie. Trump levert precies wat zij nodig hebben, deregulering, militarisering, handelsconflicten en staatsuitgaven die private winsten garanderen. Deze elites hebben geen belang bij een stabiele rechtsorde, maar bij een sterke uitvoerende macht die snel kan beslissen en conflicten externiseert.

De tweede pijler is het rent-seeking en oligarchisch kapitaal, economische elites wier rijkdom groeit via toegang tot de staat, belastingvoordelen, monopolies en politieke loyaliteit. In zo’n systeem worden instituties niet vernietigd, maar gekaapt. Wetgeving, rechtspraak en beleid worden instrumenteel ingezet ten gunste van een kleine economische bovenlaag. Dat is een klassiek fascistisch kenmerk, de staat versmelt met economische elite, terwijl democratische controle wordt uitgehold.

Daartegenover staat het internationaal financieel kapitaal, dat ambivalent staat tegenover de Trump-regering. Hoewel delen ervan profiteren van belastingverlagingen en deregulering, botsen zij met protectionisme, handelsoorlogen en geopolitieke instabiliteit. Juist deze spanning verklaart waarom het huidige fascisme niet éénvormig is, maar fragmentarisch en agressief, verschillende economische elites strijden om hegemonie en autoritaire politiek fungeert als tijdelijke lijm.

De massabasis wordt geleverd door een gefrustreerde kleinburgerij en gedeclasseerde middenlagen, die door deze economische elites doelbewust worden gemobiliseerd. Kleine ondernemers, zelfstandigen en delen van de arbeidersklasse ervaren verlies aan status, zekerheid en toekomstperspectief. Fascistische politiek kanaliseert deze frustratie weg van economische elites en richting identitaire vijanden. Hier sluit de omvolkingstheorie naadloos aan, economische onzekerheid wordt vertaald in demografische angst. Zo worden materiële conflicten omgezet in culturele oorlogen, een beproefde fascistische strategie.

In dit kader vormt anti-elitair spreken en pro-elite handelen geen paradox, maar een vast patroon van extreem nationalistisch rechts en van het omvolkingsdenken. De retoriek richt zich tegen “de elite”, “globalisten”, “Brussel”, “de media” of “de culturele bovenlaag”, terwijl het beleid consequent de positie van economische elites, monopolies en kapitaalconcentratie versterkt. Deze schijnbare anti-elite-houding dient één doel, het afleiden van sociale woede weg van werkelijke machtsverhoudingen en het heroriënteren van frustratie naar identitaire vijanden. Omvolkingsdenken functioneert hierin als ideologisch sluitstuk, sociale en economische onzekerheid wordt niet verklaard vanuit ongelijkheid of macht, maar vanuit een vermeende demografische samenzwering. Zo wordt klassenconflict vervangen door cultuurstrijd en wordt de economische elite beschermd door een politiek die zich voordoet als volksopstand.

Deze alliantie verklaart waarom de Trump-regering tegelijk anti-elitair spreekt en pro-elite handelt. De retoriek mobiliseert de massa, het beleid bedient de economische bovenlaag. Buitenlands machtsvertoon is daarbij essentieel. Oorlogsdreiging, sancties en geopolitieke confrontatie legitimeren uitzonderingsdenken, versterken nationale discipline en creëren winstkanalen voor defensie en energie. De omgang met Iran en Venezuela past exact in dit schema, externe vijanden legitimeren interne machtsconcentratie.

Ook de dreiging richting Groenland moet vanuit deze analyse worden begrepen. Een autonoom Europees gebied wordt herleid tot strategisch bezit, grondstoffen, militaire positie, economische waarde. Dat is geen diplomatieke misser, maar de logica van economische elites die territorium nodig hebben. Het is een broederlijke aanval omdat fascistische politiek geen vaste bondgenoten kent, alleen bruikbaarheid. Europese gelijkwaardigheid geldt slechts zolang zij economisch en geopolitiek nuttig is.

Dit alles is onlosmakelijk verbonden met de opmars van nationalistisch rechts in West-Europa. Dezelfde alliantie ontstaat hier, delen van economische elites, gefrustreerde middenlagen en politieke ondernemers die democratische beperkingen willen afschudden. De omvolkingstheorie fungeert als ideologisch cement. Wat in Amerika wordt genormaliseerd, wordt in Europa gerepliceerd. Wereldfascisme is geen complot, maar een convergentie van belangen van economische elites onder autoritaire voorwaarden.

De voetstappen van het fascisme zijn daarom niet alleen hoorbaar in retoriek, maar zichtbaar in beleid, deregulering, militarisering, ondermijning van rechtspraak, aanvallen op media en het conditioneel maken van rechten. Fascisme komt niet met één mars, maar met vele kleine stappen die samen een pad vormen.

West-Europa moet ontwaken. Wie dit reduceert tot stijl, cultuur of “polarisatie”, weigert te zien dat hier een economisch gedragen autoritaire orde wordt opgebouwd. De vraag is niet of de Trump-regering fascistische tendensen vertoont, dat doet zij aantoonbaar. De vraag is of Europa de rol van economische elites in dit wereldfascisme durft te benoemen en te bestrijden, voordat macht definitief het recht verdringt.