Werd in Loosdrecht weer een stuk van de democratie gesloopt?

Als we straks over een halve eeuw terugkijken op de val van de dictatuur, zal dan Mark Verheijen een iconisch figuur zijn? Zullen de kinderen op school dan leren dat de ondergang van de democratie met hém begon? "Voorspellen is moeilijk", zei de historicus A.J.P. Taylor al een jaar of tachtig geleden, "vooral als het de toekomst betreft". Dat is een waar woord. Toch valt te verwachten dat de VVD'er niet gauw vergeten zal worden.

Na een carrière als Kamerlid voor de VVD scharrelt Mark Verheijen als interim burgemeester. Momenteel vervult hij die functie in Wijde Meren, een landelijke gemeente waarvan hij de annexatie moet regelen door het veel grotere en stedelijke Hilversum. Dit overigens tegen de zin van de beolking.

Afgelopen week werd het voornaamste dorp van Wijde Meren, het poenige Loosdrecht, geteisterd door zware rellen. Dat kwam omdat Verheijen en zijn college het binnenkort overbodige gemeentehuis beschikbaar hadden gesteld als opvang voor asielzoekers. Dat gebeurde nogal plompverloren. Een dag of wat voor de komst van de eerste bewoners kregen de inwoners van Loosdrecht een brief van de gemeente. Er was nog net tijd voor een informatieavond.

Dat viel slecht. De welvarende Loosdrechters waren voor een belangrijk gedeelte niet gediend van deze nieuwe, gesjochten buren. Er kwam dan ook een demonstratie van. De eerste al liep uit de hand. Niet omdat de inwoners van het dorp zulke agressieve personen zijn - althans in lichamelijk opzicht - maar omdat zij ondersteuning kregen van buitenaf. Extreemrechtse stoottroepen waaronder het beruchte Defend Netherlands verschenen met vuurwerk en gebalde vuisten. Zij voerden een aanval uit op het gemeentehuis en raakten slaags met de ME.

Het zijn herkenbare types. Ze nemen altijd dezelfde spandoeken mee. Ze zwaaien met Nederlandse vlaggen. Wie de beelden op de tv een beetje volgt, merkt dat dezelfde personen altijd weer opduiken. Ze zijn zeer ervaren. Toen in Schiedam de voormalige FVD'er Mark Verspeek een demonstratie organiseerde tegen de komst van een AZC, waren zij zeer zichtbaar aanwezig en namen met een groot spandoek de kop van de demonstratie in. Verspeek legde alle commotie geen windeieren. Zij ijlings opgerichte partij behaalde drie zetels in de gemeenteraad. De komst van het AZC zal nog even op zich laten wachten omdat het aan COA door de gemeente aangeboden kantoorgebouw in een industriegebied voor bewoning volkomen ongeschikt bleek.

In Wijde Meren ging het anders. Daar besloten burgemeester Verheijen vanwege de protesten niet 110 maar 70 asielzoekers op te vangen. Hun komst wordt uitgesteld en per 1 november van dit jaar staan ze weer op straat. Burgemeester Mark Verheijen nam nadrukkelijk afstand van "relschoppers die geweld pleegden tegen de politie". De lul, want tegelijkertijd bezorgde hij de extremistische knokploegen een overwinning. Het aantal asielzoekers wordt immers verminderd. Geweld loont.

De Loosdrechters zelf zijn geschrokken van het geweld dat hun ongenode gasten tegen de politie gebruikten. Ze hielden zich na de eerste betoging van de volgende manifestaties afzijdig. Ze wachtten af. Ze keken toe.  De toeschouwers zijn een nog grotere bedreiging voor de vrijheid dan de straatschenders. Zij laten het gebeuren. Zij zijn het betonrot in het fundament van de democratie. En ze zijn met zeer velen.

We kunnen de komende maanden meer geweld verwachten rond de komst van asielzoekers. En méér gemeentebestuurders met knikkende knieën en begrip voor de echte zorgen van zoveel burgers. Dat zijn de toekijkers, de afwachters, de wegkijkers. En in de Tweede Kamer tekent zich een meerderheid af van parlementariërs, die heus hun afkeer zullen betuigen van de "afschuwelijke" aanvallen op de politie maar ondertussen bijdragen aan het klimaat waarin het extreemrechtse tuig gedijt, groeit en bloeit.

Tot de democratie in elkaar zakt. Dan heb je haar niet gauw weer terug. Stak in Loosdrecht burgemeester Mark Verheijen de lont aan?

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zo´n schandalige compensatie geboden krijgt voor het toestaan van nieuwe winningen.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: hoe lang gaan we nog door met het bagatelliseren van de energiecrisis.