Het drieste concept van onbeperkte groei is een erfenis vanuit het middeleeuwse jargon van de alchemie, de queeste naar een manier om van lood goud te maken
Jaarlijks stelt John Brockman, oprichter van het vermaarde discussieplatform Edge.org, één vraag aan een selectie van de meest interessante wetenschappers, auteurs en kunstenaars ter wereld. Dit keer vroeg hij: ‘Welk wetenschappelijk idee is rijp voor de prullenmand?’ De 175 antwoorden werden gebundeld in Wetenschappelijk onkruid en op Joop lees je er de komende weken alvast een aantal van.
Het was Binswangers doelstelling de overeenkomsten en verschillen tussen esthetische en economische waarden te onderzoeken door analyse van de historische relatie tussen economie en alchemie. Dat onderzoek maakte hij even interessant als het (aanvankelijk) bizar klonk. In zijn boek Money and Magic uit 1985 liet hij zien dat het drieste concept van onbeperkte groei een erfenis was vanuit het middeleeuwse jargon van de alchemie, de queeste naar een manier om van lood goud te maken.
Faust Binswanger richt zich bij zijn onderzoek onder meer op Goethe, vooral in diens rol bij de ontwikkeling van de sociale economie in zijn hoedanigheid van minister van Financiën aan het hof van Weimar. In Goethes Faust denkt de gelijknamige hoofdpersoon in termen van oneindige vooruitgang, terwijl Mephisto het destructieve van zo’n idee inziet. Aan het begin van het tweede deel van het stuk adviseert Mephistofeles de heerser van een rijk dat door de verkwistende regeringsuitgaven financieel ten onder dreigt te gaan.
Dit stuk is afkomstig uit de bundel Wetenschappelijk onkruid.
"De wijsheid in Binswangers werk schuilt hierin dat hij al vroeg inzag dat eindeloze groei zowel voor de mens als voor onze planeet niet vol te houden is."
Zijn gebrek aan wijsheid schuilt erin dat hij niet ziet dat de behoefte aan eindeloze groei een weerspiegeling is van de menselijke behoefte aan altijd maar meer, meer en meer.
Zodra de mens het (individueel of als groep) beter krijgt, is hij daar maar kort tevreden mee. Verhuis hem van een achterstandswijk naar een villawijk en geef hem een huis met zwembad en algauw ziet hij zijn eigen weelde niet maar maar alleen nog maar dat het zwembad van de buurman net iets groter is. In plaats van zijn handen dicht te knijpen slaat de afgunst toe en voelt hij zich doodongelukkig zonder net zo'n groot zwembad als de buurman.
Je ziet hetzelfde aan het principe dat een euro erbij minder telt dan een euro minder: een euro erbij wordt for granted genomen, terwijl een euro minder als een aderlating wordt ervaren.
Vanuit de maakbaarheidsgedachte kun je proberen om tegen dat principe (de Maslov-piramide kent geen top, net zomin als je ooit het eind van de regenboog bereikt) en vervolgens moreel superieur constateren dat de rest van de mensheid gek is.
Je kunt ook net iets slimmer zijn en je neerleggen bij die eeuwige behoefte aan groei en meer, meer en meer. In plaats van de rivier tegen te willen houden en zo'n diepe behoefte te beteugelen, kun je beter proberen die rivier te verleggen en de zwaartekracht van het water nuttig aan te wenden in plaats van je te verbeelden dat je die op kunt heffen.
Het gaat er dan om de behoefte aan onbeperkte en eeuwigdurende groei op een nuttige manier aan te wenden door die anders te richten, want het is kennelijk een nogal sterke drijfveer. Je kunt daarom beter proberen om een concurrentiestrijd aan te gaan om de meest onbedorven omgeving en het prachtigste natuurlijke evenwicht waardoor je je omringt dan zeggen dat het allemaal minder moet en we een stapje terug moeten doen.
Als mensen graag vooruitgang zien en daarbij onderling een wedstrijdje spelen, kun je beter proberen om winst anders te definiëren dan van de mens iemand te maken die vanuit een innerlijke drang graag een loser wil zijn.
Vooruitgang, groei etc, dat zijn begrippen die berusten op boerenbedrog. (Wat niet betekent dat illusies geen invloed kunnen uitoefenen: je kunt mensen oneindig lang blijven foppen.) Je kunt de atomen in het heelal maar op een beperkt aantal manieren herschikken. In een eindig volume is oneindig groei onmogelijk. Zelfs niet voor een denkbare God. Enfin, eenvouds verlichte wateren, wederom.
Economische groei wordt gedreven door bevolkingsgroei en technologische vooruitgang. Ik kan me moeilijk voorstellen dat iemand tegen technologische vooruitgang is. Bij bevolkingsgroei kun je wel je vraagtekens zetten, maar ik ben benieuwd wat voor oplossing u daar voor ogen heeft.
Economische groei is alleen noodzakelijk als er ook bevolkingsgroei is.
Het Bruto Nationaal Product per hoofd van de bevolking is een maat voor de welvaart. Het BNP mag dus dalen als ook de bevolking daalt.
Het stuk is nogal overdreven, maar vervelender is dat de oorzaak van het probleem onaangeroerd is gebleven.
De Nederlandse economie staat al jaren stil. De uitgaven van de overheid stijgen echter jaarlijks, met zo'n 6%. Daar MOET economische groei tegenover staan, want de steeds kleiner wordende groep werkenden kan het anders niet meer bolwerken.
Verder streeft de overheid naar economische groei en tegelijk naar inflatie, om de staatsschuld beheersbaar te houden.
De oplossing is eenvoudig: de overheid moet ophouden met elk jaar meer uitgeven.
Weg met het idee van onbeperkte en eeuwigdurende groei.
Dit is vloeken in de rechtse kerk.
Want er geldt:
Groei dan mogelijk meer macht dan mogelijk meer profijt.
Afhankelijk van hoe het zit met de ontwikkeling van groei, macht en profijt bij de anderen.
En de rechtse denker gaat voor (maximale) macht en (maximaal) profijt.
Als "maximizers".
Dus kiest hij voor (maximale) groei.
Dit streven naar meer macht en meer profijt kan de mensheid dus gaan vernietigen.
De geschiedenis leert dat dit zelfde streven al heel veel slachtoffers gekost heeft.
Het is dan diep triest dat er een (rechtse) wetenschap is, welke maximale macht en maximaal profijt als paradigma heeft:
de neoliberale economie.
En dat deze wetenschap tegenwoordig (weer) dominant is.
Het zit er dus in dat de wetenschap de mensheid gaat vernietigen of een deel van de mensheid.
Met dank aan hoge intelligentie, opleiding en kennis.
De omgekeerde wereld a.h.w.
En de wetenschappers, afgestudeerden en studenten *) protesteren nog steeds niet (of nauwelijks).
Waar is het humanisme (seculier of religieus) en de Verlichting gebleven?
Woeki Hypo is gematigd liberaal.
P.S.: *) Sommigen uitgezonderd.
>>> Hmm..ondanks alle zinnige - en onzinneige reacties en theorieën zou het veel zinniger zijn en een zeer wek mogelijk resultaat gericht resultaat opleveren.
>>> Om de politiek, alle economische, financiele topfunctinarissen, deze opinie te laten doornemen en bestuderen: Weg met het idee van onbeperkte en eeuwigdurende groei verplicht ...hopeful smile..
Van harte mee eens, en ik ben blij weer wat interessante namen en ideeën aan mijn 'te lezen' lijst toe te kunnen voegen.
Voor mij is het concept van die oneindige groei van hetzelfde kaliber als het perpetuum mobile, of de gedachte dat wij op enig moment in de toekomst alles in het universum zullen kunnen verklaren.
De aantrekkingskracht van deze fantasieën is dezelfde als welke de droom van de onsterfelijkheid kenmerkt.
De realiteit is anders, en voor velen ondraaglijk. Dat erken ik.
Jezelf beperken, en anderen ook ruimte bieden, dat is een kunst.
We hebben dromen nodig, maar wanneer we ze niet kritisch bezien kunnen, dan worden het nachtmerries.
(PS: ook Isaäc Newton was alchemist, in de nachtelijke uren.)
Ik verwacht vrij veel reacties, althans: daar hoop ik op. Overigens is het altijd zo geweest dat de mens alleen kan werken met dat wat hij aantreft, dat wat er al is. Hij kan kunstmatig elementen genereren, maar niet uit het niets. Daar is een mooie anekdote over:
God zit met een aantal natuurwetenschappers om de tafel, ze drinken een biertje. God zegt op zeker moment dat hij danig onder de indruk is van hun prestaties. Het gezelschap is blij met dat compliment. Eén van hen zegt: hee God, geef ons een emmer met modder, en wij maken er een mooie boom van!
God zegt, glimlachend: nou, als jullie zoveel kunnen, dan maken jullie die emmer met modder dan toch ook mooi zelf?
Ik vind dit een fraai antwoord. En het geeft te denken.
Frank. Jij profileert je als een zeer wijs man. Vandaar dat ik deze vraag aan jou stel.
►zouden wij zonder 50 jaar economische groei nu ca. 8.000.000 personen zonder werk en inkomen hebben ?
Tja, de drijfveer van de mens is jaloezie en zal dus nooit tevreden zijn met het heden. Helaas zijn de meesten niet in staat deze jaloezie in goede banen te leiden.
Jaloezie speelt een rol. Maar alleen aan myopie lijdende liberale zelfhaters zien dat als de enige drijfveer. Gelukkig is er meer. Altruïsme, bijvoorbeeld, en mededogen en vreugde en - vooral - schoonheid: het gevoel voor het vergankelijke en de ijdelheid en het abstracte. Met een juiste mix hiervan - een sociaal-democratische mengeling, zeg maar - wordt het leven dragelijk....
ik heb in het gras mijn wapens gelegd
en mijn wapens gaan geuren als gras
Het is het niet begrijpen hoe groei en de mens zich manifesteert dat dergelijke onzinnige redenaties de kop op steken.
Men moet maar eens de consequentie van de natuurwet:
Alles wat niet groeit: sterft,
doorgronden.
De mens staat niet los van de natuur en al helemaal niet van zijn eigen natuur. Groei manifesteert zich altijd uitbundig en is nooit duurzaam. Groei gaat over in krimp waarna ruimte voor de volgende groei ontstaat. Ook de aard van de groei en de restrictie is steeds anders. Het is lente kijk om u heen en extrapoleer eens de lente... het gaat niet gebeuren..
Tja, beste Ronald, het pad van de 'reaguurder' gaat niet over rozen: typo's, omissies, struikelblokken en valkuilen: ze zijn aan de orde van de dag.
Wat u precies beoogt te beweren is onduidelijk: het tweede deel van uw betoog lijkt het eerste tegen te spreken. Desalniettemin...
Alles wat niet groeit, sterft. Zegt u. Da's een apodictische bewering waar giganten als Thales, Plato en Wittgenstein nog een puntje aan kunnen zuigen. Dat lijkt 'n beetje op filosofische evergreens als: de ontogenese weerspiegelt de fylogenese (of andersom, daar wil ik op deze fraaie woensdagmiddag even van af wezen). Daar kunnen we wat mee.
Oei, een van de vele zetbazen van de logica fluistert me zo juist in: alles wat groeit sterft ook, en vaak nog eerder.
Wie gelooft in oneindige groei in een fysiek eindige wereld is óf niet goed bij zijn hoofd, óf een econoom.
Want het is natuurlijk een elementair ruimtelijk inzicht dat een bepaald volume niet iets kan bevatten dat groter is. Het is de kleutervraag over economie die door de grootste belanghebbenden zorgvuldig wordt vermeden. En het is hun versie die in ons deel van de wereld wordt onderwezen.
Een economie die met drie procent groeit wordt als een gezonde economie beschouwd, maar zo'n groei, en dat valt geen onbekommerd onbenul aan het verstand te brengen, kan niet eindeloos doorgaan. Ook niet met drie procent inflatie.
Er moet namelijk ook drie procent meer aan grondstoffen opgehaald worden.
En op die grond wonen mensen.
En dan gaat het verhaal nog verder...
Hoe?
Dat laat ik aan ieders fantasie over.
Het probleem dat hier aangekaart wordt is echt niets anders dan een kleuterprobleem.
[Wie gelooft in oneindige groei in een fysiek eindige wereld is óf niet goed bij zijn hoofd, óf een econoom.]
Wie een stelling verdedigd met zinsnedes als "niet goed bij zijn hoofd" weet dat hij niet sterk in zijn schoenen staat.
[Want het is natuurlijk een elementair ruimtelijk inzicht dat een bepaald volume niet iets kan bevatten dat groter is.]
En waarom is dat inzicht relevant ? Groei gaat niet alleen over volume, het gaat over veel meer dingen.
Als je bv. kijkt naar chips, dan zie je dat de hoeveelheid transistors die op hetzelfde plaatje silicium passen elke twee jaar verdubbelt. Dat is de veelgeroemde wet van Moore. Dat betekent dus forse groei, ookal blijft het volume gelijk.
[Een economie die met drie procent groeit wordt als een gezonde economie beschouwd, maar zo'n groei, en dat valt geen onbekommerd onbenul aan het verstand te brengen, kan niet eindeloos doorgaan. ]
Er is nog geen onbekommerd onbenul die me heeft kunnen uitleggen waarom niet.
[Er moet namelijk ook drie procent meer aan grondstoffen opgehaald worden. ]
Nee, hoezo ? Je kan ook groeien door bestaande processen efficienter te maken, of door producten te recyclen.
[Het probleem dat hier aangekaart wordt is echt niets anders dan een kleuterprobleem.]
Dat klopt inderdaad; het is geen echt probleem.
"Wie gelooft in oneindige groei in een fysiek eindige wereld is óf niet goed bij zijn hoofd, óf een econoom."
Of ietsjes minder simpel.
"Want het is natuurlijk een elementair ruimtelijk inzicht dat een bepaald volume niet iets kan bevatten dat groter is."
Jij kreeg op school zeker een punthoofd omdat er niets bij paste in hetzelfde volume.
"Het is de kleutervraag over economie"
Inderdaad. Na die fase zou het beter moeten gaan.
"Er moet namelijk ook drie procent meer aan grondstoffen opgehaald worden."
Welnee. De grondstoffen voor persoonlijke groei verbruik je nu ook al.
Permanente krimp?
Volgens de Wereldbank heeft Venezuela vanaf de coup 2002 een gemiddelde groei van 1%. Daar zijn dus de 2 jaren van extreme krimp als gevolg van de ‘staking’ van het oliemanagement en coup in meegerekend.
Verarming?
Venezuela is er onder Chavez in geslaagd de armoede radicaal te verminderen:
http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.NAHC/countries/VE?display=graph
Vergelijk dat voor de grap eens met Mexico:
http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.NAHC/countries/MX?display=graph