Volkssport als vogelvrij vehikel

Wat is een wereldkampioenschap waard als de wereld in de fik staat? Of nog iets scherper: hoe kun je genieten van een WK terwijl het toernooi wordt gehouden in de achtertuin van de grootste en meest stupide pyromaan uit de geschiedenis van de mensheid? De vraag stellen is hem beantwoorden. Het is voor de goedbedoelende voetbalsupporter praktisch onmogelijk geworden om onbezorgd te genieten van het Wereldkampioenschap Voetbal in de Verenigde Staten, Canada en Mexico. Terwijl sport juist moet verbroederen.

Elke vier jaar geeft het WK ons de mogelijkheid om alle ellende even te vergeten. Even geen zorgen over het veranderende klimaat, de eindeloze oorlog in Gaza of de groeiende ongelijkheid tussen arm en rijk. Vragen die geen antwoorden verdragen, vervagen voor twee keer 45 minuten naar de achtergrond want tijdens het WK staat de wereld even stil. Maar onze volkssport heeft haar onschuld definitief verloren. Het is een vogelvrij vehikel geworden van de commercie en een miljardenindustrie waarin winstbejag de schoonheid van het spel heeft vermoord.

Gestolen magie
Wat vertel ik mijn kinderen? Ik wil mijn zoon van vijf zo graag de magie van een eindtoernooi bijbrengen, omdat ik zelf zulke dierbare jeugdherinneringen heb aan voetbalkijken met mijn vader. We zagen samen het Nederlands Elftal Europees Kampioen worden in 1988 en we zaten naast elkaar toen Oranje faalde in Italië (1990), Amerika (1994) en Frankrijk (1998). Zelfs toen ik niet meer thuis woonde, kwam ik naar mijn ouderlijk huis om voetbal te kijken. Mama bakte bitterballen. Papa dronk een pilsje. Samen keken we in 2006 naar de 'Slag van Neurenberg' tegen Portugal, en samen waren we in 2010 getuige van Robben die ons niet naar de wereldtitel schoot. Het trauma van weer een verloren WK-finale was er eentje die we samen konden dragen.

Mijn vader is er niet meer en ik woon nu in Rotterdam, waar op elke straathoek zichtbaar is hoe het spelletje kan verbroederen. Straten en pleinen kleuren oranje, overal klinkt hoe we houden van Oranje, en er is ook ruimte voor de vele andere culturen die aanwezig zijn aan de andere kant van de oceaan. We vieren met z’n allen ook meteen even dat Curaçao haar debuut maakt, dat Kaapverdië Spanje op een gelijkspel houdt, en dat Marokko niet onderdoet voor Brazilië. Maar kan ik straks de onvermijdelijke trauma’s en intense vreugde nog wel met mijn kinderen delen zonder een bittere nasmaak?

Een eeuw sportswashing
Het is niet nieuw dat autocraten en het kapitaal elkaar vinden en een eindtoernooi misbruiken. De Italiaanse fascist Mussolini deed het al in 1934 ter promotie van zijn regime. In Argentinië gebruikte de militaire junta in 1978 het toernooi om te laten zien dat het regime het beste voorhad met de bevolking — althans, het deel dat ze niet noodzakelijk achtten om uit vliegtuigen te gooien. In 2018 was het Rusland van Poetin de gastheer, en in 2022 werden in Qatar op de botten van Nepalese gastarbeiders stadions met airco gebouwd. Fascisme en hyperkapitalisme zijn al een eeuw lang prima kameraden. Om de kracht van solidariteit en collectiviteit te ondermijnen, is de verdeel-en-heerspolitiek van het rechtse populisme een dankbaar instrument voor de markt. Houd de massa verdeeld. Zorg dat men te decadent is voor revolutie. Nergens gebeurt dit schaamtelozer dan bij de FIFA. Individuele bonden worden koest gehouden met een deel van de taart, zodat er geen revolte ontstaat die de aanwezige machtsstructuren omver kan werpen. Het is georganiseerde stilte, afgekocht met televisiegelden en bonusregelingen. Georganiseerde omkoping via winstdeling.

Wout Weghorst als moreel schild
Een aantal corrupte en megalomane voetbalbobo’s krijgt alle ruimte om onze volkssport een commercieel moeras in te trekken, om vervolgens zelf de barricades op te klauteren en als een toppunt van hypocrisie te roepen dat sport en politiek gescheiden moeten blijven. Maar zodra de publieke verontwaardiging over het gastland oplaait, verschuiven deze bestuurders de zwartepiet.

Columnisten zoals bijvoorbeeld Teun van de Keuken — en Freek de Jonge in 1978 — roepen op tot een boycot en eisen dat de voetballers stelling nemen. Dat is de omgekeerde wereld. Ik heb voetballers eerlijk gezegd zelden kunnen betrappen op een verlicht inzicht over geopolitieke situaties of het aankaarten van kapitalistische misstanden.

Het is niet eerlijk om van Wout Weghorst te eisen dat hij Amerikaanse overheidsinstanties veroordeelt, zolang we hem nog moeten vertellen hoe zijn achternaam moet worden gespeld. Het is niet eerlijk om een Virgil van Dijk, die al jaren bloed, zweet en tranen heeft gegeven op het trainingsveld, te vragen om een vlijmscherpe mening te formuleren over Donald Trump. We moeten niet de atleten, maar de corrupte bondsbestuurders aan de schandpaal nagelen.

Het zielloze klatergoud
De graaiende plucheplakkers maken alles zielloos klatergoud. Zolang de taart maar groot genoeg is en het systeem voldoende zorgt vor haar deelnemers, zal niemand binnen de voetballerij rebelleren. Men bijt immers niet in de hand waarmee men wordt gevoerd. Onder leiding van Gianni Infantino (wat krijg je als je Pim Fortuyn bestelt bij een Chinese Webshop) gaan de misstanden van Qatar tijdens dit Noord-Amerikaanse toernooi verbleken tot schoolpleinonenigheden. En de volgende overtreffende trap van moreel verval loopt zich al warm langs de zijlijn: in 2034 strijkt dit circus neer in Saudi-Arabië.

Gelukkig is mijn zoontje nu nog te jong om de volle omvang van deze corruptie te begrijpen en kan hij nog gewoon kijken naar 'voeballers'. Maar ik houd mijn hart vast voor de uithoek waarin zijn generatie in 2046 hun WK mag afwerken, als we de plucheplakkers in Zürich nu niet dwingen tot een ethisch geweten.