Vijf gymnasiasten laten zien wat er gebeurt als je verwachtingen loslaat

Soms komt er een bericht binnen dat je even stil zet. Deze week kreeg ik zo’n bericht. Het kwam van een docent die ik ruim vier jaar geleden ontmoette. Zij maakte zich zorgen over kansenongelijkheid in het onderwijs. Niet als abstract begrip, maar omdat zij het dagelijks zag: leerlingen die werden onderschat, talent dat niet werd gezien en verwachtingen die structureel lager lagen dan mogelijkheden. Ze wilde daar iets aan doen.

Ik kreeg haar mails begin 2022, toen ik nog Kamerlid was voor D66. Die weken waren voor mij persoonlijk zwaar: mijn vader was ernstig ziek en overleed kort daarna. Tegelijkertijd lag ik politiek onder vuur, met persoonlijke aanvallen van Geert Wilders op mijn aanwezigheid in de Tweede Kamer. En binnen mijn eigen fractie werd ik aangesproken omdat ik aandacht gaf aan een onderwerp dat niet helemaal in mijn portefeuille viel. Onderwijs was dat ook niet; ik was woordvoerder kinderopvang en langdurige zorg. Toch sprak ik met haar af. Niet omdat het mijn dossier was, maar omdat volksvertegenwoordiging begint bij luisteren.

De politiek is steeds sterker georganiseerd geraakt rond portefeuilles en beleidsdomeinen. Begrijpelijk, maar met een keerzijde: dat iets pas “van jou” is als het binnen je vakgebied valt. Alsof mensen zich moeten voegen naar de indeling van de politiek. Maar mensen leven niet in portefeuilles. Zij leven in ongelijkheid, kansen, dromen en barrières die zich niets aantrekken van beleidsgrenzen.

Democratie vraagt daarom niet alleen om specialisten, maar ook om vertegenwoordigers die luisteren. Niet: is dit mijn onderwerp?, maar: kan ik iets betekenen?

Het gesprek met de docent ging over het opzetten van een gymnasiumtraject op een school die wel VWO aanbood, maar nog geen programma met Latijn en Grieks had. Het Johan de Witt bood dus VWO, maar nog geen gymnasium. Dat traject moest volledig worden opgebouwd. Ik bracht haar in contact met de juiste mensen. Meer niet.

En daarna bleef één vraag hangen: waarom koos zij eigenlijk mij? Waarom stuurt een docent die zich zorgen maakt over kansenongelijkheid haar mails naar een Kamerlid zonder onderwijs in portefeuille?

Misschien omdat zij iemand zocht die begrijpt hoe het is om niet vanzelfsprekend in een hokje te passen. Iemand die weet hoe het voelt als anderen vooral kijken naar waar je vandaan komt, in plaats van naar waar je naartoe kunt. Misschien was er ook een andere reden: ik heb mij eerder ingezet voor gelijke kansen in het onderwijs, vanuit zowel lokale als nationale politiek, vanuit de overtuiging dat talent niet zou mogen afhangen van afkomst of postcode en dat gelijke kansen niet vanzelf ontstaan maar bewust moeten worden georganiseerd. Misschien zat daarin de herkenning.

Deze week hoorde ik wat eruit is voortgekomen. De eerste lichting gymnasiasten van het Johan de Witt heeft haar diploma gehaald. Op een school die wel VWO aanbood, maar nog geen gymnasiumprogramma met Latijn en Grieks had, is dat traject volledig nieuw opgebouwd. Leerlingen hebben Latijn en Grieks gevolgd en een gymnasiumopleiding doorlopen die daar in deze vorm eerder niet bestond. Dat is geen toeval. Dat is wat er gebeurt wanneer verwachtingen niet leidend zijn.

Wie dit ziet als een onderwijsproject, mist de kern. Het gaat over hoe snel we talent koppelen aan afkomst, taal of schooladvies, en hoe hardnekkig die aannames zijn. Niet omdat ze waar zijn, maar omdat ze zo vaak richting geven aan keuzes. Juist daarom raakt dit me. Niet omdat deze leerlingen uitzonderlijk zijn, maar omdat ze laten zien hoeveel er mogelijk wordt zodra iemand zegt: waarom eigenlijk niet?

Terugkijkend denk ik aan 2022. Aan alles wat er speelde. En aan hoe eenvoudig het geweest was om te zeggen: dit is niet mijn portefeuille. Maar ook aan wat politiek óók kan zijn: luisteren, verbinden, een deur openen. Zij hebben het werk gedaan, de leerlingen, de docenten, de school. Zij zijn het verhaal. En hun prestatie zegt iets over ons allemaal.

Talent is overal. Kansen nog niet. En zolang dat zo is, begint verandering bij iets eenvoudigs: iemand die luistert, in plaats van wegkijkt omdat iets niet in een vakje past.