Tussen mens en dier: therians en de echo van oude mythen

Therians staan deze weken plotseling volop in het nieuws in Nederland. Aanleiding is een tragische zaak in Meerstad, waarbij een 15-jarig meisje wordt verdacht van het doden van haar ouders. Schoolgenoten omschreven haar als iemand die zich identificeerde als hond, en dat detail werd breed uitgemeten. Belangrijk om meteen te zeggen: er is geen enkele aanwijzing dat het meisje zich als therian identificeert. Toch worden therians sindsdien in één adem genoemd met zorg en afwijkend gedrag. Wie zijn therians eigenlijk, los van dat nieuws? En wat zegt hun bestaan over iets wat veel ouder is dan TikTok of schoolpleinen? Ik ben er eens ingedoken.

De grens tussen mens en dier is iets wat mensen altijd heeft geboeid. In de Griekse mythologie galoppeerden centauren, half mens en half paard, door bossen en verhalen. In Schotse en Ierse folklore waren selkies moeiteloos een zeehond en mens. Langs de Nijl hadden goden de kop van een ibis of een jakhals op een menselijk lichaam. En nu, in 2026, zijn er therians, jongeren en volwassenen die ervaren dat hun innerlijke identiteit die van een dier is. Zijn dit dezelfde verhalen, alleen in een nieuw jasje? Het antwoord is genuanceerder dan ja of nee.

Therians
Het woord “therian” is een verkorting van “therianthroop”, afgeleid van het Grieks: therion (wild dier) en anthropos (mens). Samen betekent het letterlijk: dierenpersoon. Die combinatie is niet nieuw. Therianthropie als begrip beschrijft al eeuwenlang figuren in mythologie en folklore die de grens tussen mens en dier oversteken, of dat nu door gedaanteverwisseling is, door spirituele verbinding, of door een hybride lichaam.

De Egyptische goden Ra, Sobek en Anubis waren therianthropisch in de meest letterlijke zin: menselijk lichaam met een dierlijk hoofd. De centaur en de sater uit de Griekse mythologie combineerden menselijke intelligentie met dierlijke kracht en instinct. Meerminnen en zeegoden bewogen zich soepel tussen de wereld van mensen en die van de zee. Al deze figuren belichamen een idee: dat het menselijke niet het enige is wat een wezen kan zijn.

In de grotten van Les Trois Frères in de Franse Pyreneeën is een schildering te zien die bekendstaat als “De Tovenaar”: een figuur met menselijke benen, met geweien, dierenoren en een staart. Etnoloog Ivar Lissner opperde dat zulke afbeeldingen geen monsters of goden voorstelden, maar sjamanen, mensen die ritueel de geestelijke en spirituele eigenschappen van dieren aannamen.

Dat is opvallend dicht bij hoe therians vandaag hun ervaring omschrijven. Als een innerlijk weten.

Wat therians zelf zeggen
Therians beschrijven zichzelf als mensen bij wie de psychologische of spirituele identiteit niet menselijk is, maar dierlijk. Die identiteit, het “theriotype” genoemd, kan van alles zijn: wolf, vos, adelaar, dolfijn. Sommigen spreken van “mental shifts”, momenten waarop het dierlijke perspectief sterker op de voorgrond treedt. Het is nadrukkelijk geen cosplay, geen hobby, en ook geen spirituele keuze. Therians zeggen dat ze het niet hebben gekozen, dat het er gewoon altijd al was.

Dat onderscheidt hen van de mythologische figuren, die ofwel van buitenaf getransformeerd worden, zoals Lycaon die door Zeus in een wolf werd veranderd, ofwel als hybride wezen zijn geschapen. De moderne therian ervaart geen fysieke transformatie, maar een identiteit die van binnenuit komt.

Hetzelfde archetype, andere taal
Toch is de kern verwant. Religieus historicus Mircea Eliade beschreef hoe geloof in dieridentiteit en transformatie naar dieren wereldwijd en door alle tijden heen voorkomt. Wat verschilt, is de taal. Oude culturen drukten dat uit in goden, monsters en legendes. Sjamanen in trance en ceremonie. Therians plaatsen het in de sfeer van persoonlijke identiteit, en daarmee in de taal van onze tijd.

Transspecies
Een deel van de theriangemeenschap gebruikt ook de term “transspecies” en vindt daarbij woorden in de taal van de transgenderervaring. Ze spreken van “soortsdysforie”, het gevoel dat hun lichaam van de verkeerde soort is, en beschrijven zichzelf soms als geboren in het verkeerde lichaam.

Het is waardevol om die twee ervaringen naast elkaar te zetten, ieder met een eigen verhaal, en dat doen veel therians zelf ook.

Voor transgender personen is er een stevige wetenschappelijke basis. Onderzoek naar hersenstructuren, hormoonwerking tijdens de zwangerschap, tweelingenstudies en genetica wijst consistent op een biologische grondslag voor genderidentiteit. Gender is een eigenschap die alle mensen hebben, namelijk een innerlijke beleving van man, vrouw of non-binair zijn, en die beleving kan biologisch niet overeenkomen met het geboortegeslacht. Dat is iets wat in het lichaam en het brein geworteld is.

Soort is een andere categorie. Er is geen bekend neurologisch of genetisch mechanisme waarbij een menselijk brein zich als een andere biologische soort ontwikkelt. Waarom kiezen therians dan toch voor deze woorden? Waarschijnlijk omdat het de meest beschikbare taal is om een gevoel van innerlijke mismatch te beschrijven, een gevoel van niet helemaal thuis zijn in het eigen lichaam of de eigen soort. Dat gevoel kan oprecht en ingrijpend zijn. De wetenschappelijke verklaring, en daarmee de maatschappelijke en medische erkenning, verschilt wezenlijk.

Die twee dingen kunnen tegelijk waar zijn: de beleving verdient serieuze aandacht, en het onderscheid met transgender identiteit verdient daarom een heldere benoeming.

Therians op Pride
Op Pride-evenementen wereldwijd zie je steeds vaker therians opduiken, met maskers en staarten tussen de regenboogvlaggen. Dat is goed te begrijpen. Pride-evenementen hebben door de decennia heen een cultuur opgebouwd van zelfexpressie en gelijkwaardigheid, een plek waar je gezien mag worden zoals je bent, zonder direct te worden afgeserveerd of belachelijk gemaakt. Voor therians, die in het dagelijks leven vaak worden bespot, is dat zeldzaam en waardevol

Een deel van de therians identificeert zich bovendien ook als LHBTI+. Voor hen is Pride een plek waar meerdere aspecten van wie ze zijn samenkomen in één ruimte. En wie niet queer is, kan er alsnog thuishoren: ally’s zijn ook niet queer, en toch is hun aanwezigheid op Pride al decennialang vanzelfsprekend en welkom. Want bij Pride kan je jezelf zijn.

Voor de duidelijkheid naar buiten toe helpt het wel om te benoemen dat therianthropie geen LHBTI+-identiteit is. Soortsbeleving valt niet onder seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Als therians zichtbaar aanwezig zijn op Pride, kan bij omstanders en media de indruk ontstaan dat therianthropie een LHBTI+-uiting is. Heldere communicatie voorkomt die verwarring: therians zijn welkom als mensen en als bondgenoten, en therianthropie is iets anders dan een queer identiteit. Die twee dingen kunnen prima naast elkaar bestaan.

Ruimte voor het onvertaalbare
Mensen hebben altijd manieren gezocht om uit te drukken dat identiteit groter is dan het menselijke alleen. Centauren, meerminnen, dierengoden en sjamanen waren de woorden die vroegere culturen daarvoor hadden. Therians zijn een nieuwe zin in hetzelfde lange verhaal. Zoals Gabriel García Márquez zijn boek ‘Honderd jaar eenzaamheid’ opent: “De wereld was nog zo jong dat vele dingen nog geen naam hadden”. Dat er eerder geen naam voor therians was, betekent niet dat ze er niet waren.

Dus wees nieuwsgierig en oordeel niet zomaar. Want wie de mythologie serieus neemt, neemt ook serieus dat het verlangen om meer te zijn dan alleen mens, een van de oudste menselijke gevoelens is.