Tien zelfdodingen en wat 'onterechte' verwijten

COA dreigt lhbti-organisatie te weren uit azc’s wegens ‘onterechte verwijten’. Dit is een kop in NRC. Deze week. Ik heb er lang naar gestaard.

Ik probeer het me voor te stellen. Je werkt bij COA. Misschien heb je de mening dat er veel vluchtelingen naar Nederland komen, maar je ondersteunt rechtstatelijke procedures. Je doet je best. Bij de eerste geluiden over agressie jegens queer mensen in opvangcentra krab je de achterkant van je hoofd. Zo zou het niet moeten gaan. Je ontdekt dat er groepen zijn die niet precies in de logistiek meelopen, vluchtelingen die niet in een door het systeem voorgeselecteerd beleidshokje vallen, mensen die gewoon niet passen. Je legt een bezorgde notitie bij je manager neer. Die ziet niets wat jullie op korte termijn kunnen veranderen. Niet binnen de geldende regels. Na de eerste dode zit je bij die manager aan het bureau. Na twee dagen overleg schrijft de manager dat de organisatie het als een incident moet beschouwen. Als je merkt dat een collega ook een zelfdoding op zijn bord heeft liggen, stuur je een bemoedigende email en je manager een kopie. ‘We doen ons best, meer kunnen we niet doen. Regels zijn regels.’ Na de vijfde suïcide stuur je geen mails meer. Het systeem kan de waarheid niet bevatten en het systeem wint. Dus negeer je de feiten. Wel ervaar je spanning bij het lezen van de brieven van LGBT Asylum Support. Dat geef je door aan je manager. Meer kun je niet doen.

Stel, je bent Sandro Kortekaas. Je bent Voorzitter LGBT Asylum Support. Omdat je het leed van vluchtelingen uit de queer gemeenschap niet kunt aanzien en ze wil ondersteunen zodra ze veilige grond in Nederland weten te bereiken. Neem nou Angel/Marlon Zhou, een trans vrouw uit China, 24 jaar pas, ze werd bruut verkracht in haar opvanglocatie in Echt. Daarna kreeg ze geen adequate bescherming. Je trekt aan de bel, bezorgd dat dit gebeurt in jouw land. Na haar zelfdoding ben je dagen van slag. Je belooft jezelf dat je uit alle macht herhalingen zal proberen te voorkomen. Schrijft een brandbrief aan de ambtenarij. Dit zullen zij ook afschuwelijk vinden. Na de tweede zelfdoding schop je keihard tegen een muur. Je belt de IND, probeert een manager aan de lijn te krijgen, dat lukt niet, dus schrijf je de volgende brandbrief, waarin je de overduidelijke gevaren binnen het systeem in nadrukkelijke punten uiteenzet. Je krijgt geen antwoord. Alleen al in 2025 noteer jij 931 meldingen van „onveilige situaties”, variërend van een homoseksuele man die zich onveilig voelt op de kamer bij heteromannen tot een trans persoon die bedreigd wordt. De stapel papier die je verstuurt groeit. Er verandert niets. Je beteugelt je emoties. Niet jouw frustratie telt, alleen de levens die gespaard blijven als je slaagt.

Na de tiende dode – Shumar Khame Anderson uit Guyana, hij haalde de dertig niet – ben je zo kwaad dat je een brief op stelten schrijft. Je richt hem aan Bart van den Brink, de minister van Asiel en Migratie. Je vat alle tien zelfdodingen samen, en eindigt met de vraag: “Wat moet er nog meer gebeuren voordat er verandering plaatsvindt?” Wat je terughoort? Dat je brief onterechte verwijten bevat en dat ‘de toon’ ervan tot spanningen leidt bij het COA-personeel. Tien suïcides, dat is een gegeven. Spanningen, die kan men niet verteren.

Er staan verwijten in de brief, als buitenstaander kan ik niet bepalen of er een of meer onterecht zijn. Wat als een paal boven water staat: Tien! Dat getal is het grootste verwijt en wordt volgens niet ontkend. Wat doet de minister? Uit het handboekje voor gehaaide politici is-ie, zijn reactie. Alle terechte verwijten negeren en de onzorgvuldigheid bestraffen. ‘We laten ons geen onterechte verwijten opdringen. Dus praten we niet meer met de stoorzender. In dit land gaan we netjes met elkaar om.’ Die omdraaiing van dader en slachtoffer nemen de meeste media op de een of andere manier makkelijk over, weet de minister. Elke minderheid weet het ook. Ze worden continu op hun toon aangevallen. Zonder erkentelijkheid geen gesprek. Maar iemand ooit, ergens, een keurig formulerende minderheid succes zien boeken?

Eén zelfdoding is een schok. Na de tiende registreert het systeem suïcide als bijkomende schade en vermorzeld ongeïnteresseerd verder. Het systeem knakt de moraal van uitvoerders, het vernedert de mensen die ermee te maken krijgen en het vermorzelt de individuen die zich niet passend tonen. In de strijd tussen systeem en waarheid wint het systeem altijd. Tien queer mensen zochten naar veiligheid en hoopten die in Nederland te vinden. Alle tien waren ze op de vlucht voor geweld in hun eigen land en sneuvelden door Nederlands beleid dat in zijn ijzerenheinigheid gewelddadig is geworden.

Wat een moraal-loze bureaucratie. Wat een ontmenselijking. Wat een ten diepste on-hollands beleid. Alleen helden als Sandro Kortekaas lijken zich daar nog druk over te maken. Wat dat over ons land zegt, daar probeer ik niet over na te denken, terwijl ik naar die kop in het NRC staar. Voorlopig eerst maar doneren. Dat kun jij ook doen. Hier. https://lgbtasylumsupport.nl/donate/

In deze bijdrage gaat het over zelfdoding. Mocht je daar vragen over hebben of behoefte te hebben om er over te praten, bel gratis 113 of bezoek 113.nl.