Terwijl Nora op de grond sliep, verdiende Hans Spekman drie keer modaal

Onlangs zag ik een commercial waarin Jochem van Gelder spreekt met drie kinderen. Hij vraagt hun wat ze graag zouden willen hebben. Het eerste kind wil graag een Nintendo Switch en het tweede zou graag een eigen pony willen hebben. Het derde kind, Nora, wil graag een bed. Jochem is verbaasd en vraagt: “Jij wilt dus een nieuw bed?” Maar het blijkt dat Nora geen eigen bed heeft en samen met haar zusje op een matras op de grond slaapt. Haar moeder heeft geen geld om zoiets basaals als een bed te kunnen kopen.

In de commercial van het Jeugdeducatiefonds wordt verteld dat honderdduizenden kinderen in Nederland in armoede leven. Honderdduizenden kinderen die te weinig kansen krijgen. Ze presteren slecht op school, waardoor ze achteropraken. Ze missen de figuurlijke boot omdat er grote kansenongelijkheid bestaat. Het goede doel met de website www.geefzediekans.nl maakt zich sterk om sommige kinderen te geven wat ze tekortkomen. Om ze een kans te geven. Nora krijgt een eigen bed, Pieter krijgt een bril en Lars krijgt een jas. Dat wordt allemaal mogelijk gemaakt door een leger van donateurs die allemaal € 3 per maand doneren.

Tot 1 mei 2026 was Hans Spekman de directeur van het Jeugdeducatiefonds en zorgde hij ervoor dat het goede doel soepel draaide. Hij werkte 36 uur per week en kreeg daarvoor bijna € 140.000 per jaar. Drie keer modaal. Spekman probeerde de symptomen van het systeem (waar hij, gezien zijn riante inkomen, zelf ook onderdeel van is) dat armoede veroorzaakt enigszins te verzachten en werd daar rijkelijk voor betaald. Toen hij nog PvdA-kopstuk was, is het hem niet gelukt iets aan de kansenongelijkheid te doen. Sterker nog, ook de PvdA heeft ervoor gezorgd dat de kloof tussen arm en rijk groter is geworden en dat de kansenongelijkheid is toegenomen.

Onlangs verscheen een rapport van het CPB met de titel De hoogste bomen vangen minder wind. Daarin wordt geconcludeerd dat de economische ongelijkheid in Nederland is toegenomen en dat het er niet op lijkt dat daar op korte termijn een einde aan komt. De grootste boosdoener van deze ontwikkeling is het huidige belastingstelsel, dat mede ervoor zorgt dat vermogensverschillen groeien en dat het aandeel van de top 1% in het totale Nederlandse inkomen toeneemt. Volgens het CPB neemt daardoor de kansenongelijkheid toe en wordt talent uit de onderste lagen van de bevolking onvoldoende benut. Jongeren uit de lagere klassen van onze maatschappij krijgen dus steeds minder de kans om iets te bereiken. Sommigen hebben niet eens een eigen bed, zoals Nora. Of een eigen dak boven het hoofd.

Op den duur kan dat onze welvaart verminderen. Het CPB stelt dat door deze ontwikkeling de politieke macht zich steeds meer concentreert bij de rijkste groep Nederlanders, die vervolgens beleid in hun voordeel weten te beïnvloeden dat niet in het belang is van de samenleving als geheel. Een steeds groter deel van de bevolking zal daardoor in armoede vervallen. Graaigedrag aan de top gaat altijd ten koste van de armste groep Nederlanders, die de meeste figuurlijke wind opvangen.

Het doet me denken aan de toespraken van Bernie Sanders, die waarschuwt dat een klein aantal oligarchen in de Verenigde Staten de macht in handen heeft en vooral hun eigen belangen behartigen. Het CPB zegt in andere woorden iets vergelijkbaars. Een rijke elite heeft ook in Nederland zoveel politieke invloed dat zij vooral hun eigen belangen in Den Haag promoten ten koste van het algemeen belang. In Engeland is een politieke beweging die constateert dat rijkdom de politiek domineert: ‘wealth dominates politics’. Het is een mondiale ontwikkeling waar het neoliberalisme sterk aan bijdraagt.

De toenemende economische ongelijkheid in Nederland heeft gevolgen op economisch, sociaal en politiek terrein en werkt door in het dagelijks leven. Economisch gezien leidt ongelijkheid tot minder gelijke kansen. Mensen met hogere inkomens en -vermogens kunnen gemakkelijker investeren in onderwijs, gezondheid en netwerken. Hun kinderen hebben allemaal een eigen bed en een eigen kamer, en velen zelfs een eigen pony. Daardoor wordt ongelijkheid zelfversterkend: kinderen uit welgestelde gezinnen hebben gemiddeld een grotere kans om zelf ook succesvol te worden. Socioloog Pierre Bourdieu noemt dat sociale reproductie. Een bekend spreekwoord zegt: ‘Als je voor een dubbeltje geboren bent, word je nooit een kwartje.’ En ook geldt dat als je voor een miljoentje geboren bent, je een grote kans hebt om multimiljonair te worden.

Sociaal gezien kan ongelijkheid leiden tot grote afstand tussen groepen. Dat zie je bijvoorbeeld in woonwijken. Er zijn villawijken waar miljonairs wonen, maar op loopafstand zijn er ook wijken met slechte, oude woningen die bijna als krottenwijken kunnen worden beschouwd. Daar wonen arme mensen. In dezelfde stad zijn ook verschillen zichtbaar in scholen, die wel eens witte en zwarte scholen worden genoemd. In villawijken zijn de bewoners over het algemeen gezond en hebben zij een goed gebit, terwijl arme wijken veel meer zieke bewoners huisvesten. In die arme wijken gaan mensen ook eerder dood. Villabewoners leven langer. Nederland is in de verste verte niet meer een ‘egalitaire’ samenleving te noemen.

De meeste Nederlanders realiseren zich niet dat de huidige verdeling van welvaart het gevolg is van politieke keuzes. Keuzes die veelal in het voordeel zijn van de rijke bovenlaag. De meeste Nederlanders denken ook dat het niet anders kan en lijken zich erbij neer te leggen dat een extreme kloof tussen arm en rijk iets natuurlijks is. Maar het is niet natuurlijk dat Spekman bruto € 140.000 verdient en een minimumloner het met slechts € 30.000 per jaar moet doen. Het is een gevolg van keuzes en beleid van de economische bovenklasse.

Als Spekman ‘gewoon’ modaal had verdiend, hadden er zo’n 180 bedden per jaar meer kunnen worden uitgedeeld aan arme kinderen. Zijn eigen kinderen heeft hij gezien zijn inkomen alles kunnen geven en zij kregen in ieder geval wél de kans om succesvol te worden. Inmiddels is Spekman voorzitter van de FNV, waar hij wat geheimzinnig doet over zijn salaris. Zou hij zich schamen voor de hoogte ervan?

Spekman maakte als voorzitter van de PvdA eens een vreugdedansje toen het erop leek dat er zou worden genivelleerd, maar die vreugde was van korte duur. Spekmans PvdA leed in 2017 een enorme nederlaag. Onder zijn voorzitterschap nam de partij deel aan het kabinet Rutte, dat flink ‘herverdeelde’, maar dan wel van onder naar boven, zodat de hoogste bomen minder wind vingen. En dat werd Spekman bijzonder kwalijk genomen. Hij moest wel aftreden.

Zou het hem in zijn huidige functie wél lukken de politiek te dwingen – desnoods met stakingen – te nivelleren, zodat kansarme jongeren uit gezinnen met een lage sociaaleconomische status meer kansen krijgen? Zodat ze niet meer hoeven aan te kloppen bij www.geefzediekans.nl om een bed, een bril of een jas te krijgen?

Spekman, gooi de beuk erin en eis dat de rijkste Nederlanders een grotere bijdrage leveren aan de schatkist, zodat de armste groepen kunnen worden ontzien. Eis van je geestverwanten binnen GroenLinks-PvdA dat zij de volgende keer een SP-motie steunen waarin het minimumuurloon wordt verhoogd naar € 18. Het is raar dat GroenLinks-PvdA daar tegenstemde en niet op dezelfde lijn zit als de FNV, die het minimumuurloon ook wil verhogen tot € 18. Spekman, je krijgt het voordeel van de twijfel…