Tata, of hoe een dood paard de democratie bedreigt

Goed nieuws voor Wijk aan Zee! Het zal daar in de toekomst een stuk beter gaan met de gezondheid van de inwoners. Want er komt een rookverbod op het strand! Hoera, daar onder de rook van Tata Steel! 

En daar nog bovenop – zie hierover ook Joop – heeft Tata zojuist – op dringend verzoek van de milieutoezichthouder – een fabriek tijdelijk stilgelegd vanwege te hoge uitstoot van chroom-6. 

Wat was het bedrijf in Velsen-Noord de afgelopen tijd in het nieuws! Een maand geleden kwam naar buiten dat de opsporingsdienst van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) een inval heeft gedaan bij Tata Steel en de administratie heeft meegenomen. Dit in het kader van een sinds 2021 lopend strafrechtelijk onderzoek naar het bedrijf en enkele bestuurders. Twee maanden geleden werd bekend dat Tata een recordboete van 8,5 miljoen euro heeft betaald, omdat de staalproducent te veel schadelijke stoffen zou hebben uitgestoten. 

De landelijke overheid doet alsof er niets aan de hand is. Sterker, het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat blijkt almaar RIVM-onderzoeken te traineren naar het effect van staalslakken. De Tweede Kamer had daarom vorig jaar in een motie verzocht in verband met een permanent verbod. Er kwam toen een tijdelijk verbod.

Weet u op hoeveel plekken in ons land Tata de slakken heeft gedumpt? 216. Tweehonderdzestien. 

Bij ‘verduurzaming’ zal bovendien volgens nu.nl de productie van staalslakken flink toenemen en volgens Urgenda wordt de Indiase multinational – als bekend de grootste vervuiler van ons land – ook nog eens onze grootste energievreter. 

Onlangs werd bekend dat de overheid al in 2005 constateerde dat staalslakken milieurisico’s kunnen veroorzaken. Desondanks ‘constateerde’ dezelfde overheid vorig jaar dat ‘met de kennis van nu duidelijk is dat zaken niet goed zijn gegaan’. 

Het tijdelijke verbod op het gebruik van staalslakken wordt met een half jaar verlengd, zo deelde donderdag 2 april tijdens een Tweede Kamerdebat CDA-staatssecretaris Annet Bertram mee. En dan? Voor twee RIVM-onderzoeken heeft het ministerie van I&W op dit moment zelfs nog geen formele opdracht verstrekt. 

Vergroening? 7 miljard!
De werkelijke reden voor de trainering is uiteraard Tata zelf. Er bestaat namelijk een overeenkomst met het ministerie over het toekomstige ‘vergroenen’ van Tata waaraan onze overheid twee miljard euro doneert. Er is een Joint Letter of Intent, waarin het rijk, de provincie, Tata Nederland en Tata India zijn vertegenwoordigd. 

Die Joint Letter of Intent bevat allerlei voor Tata ontbindende voorwaarden. Bijvoorbeeld wanneer het verdienmodel van Tata negatief zal worden beïnvloed door het rijksbeleid voor CO2-uitstoot of door beperkingen voor het vermarkten van staalslakken. Dan moet er nog meer geld bij. 

De Tweede Kamerleden moeten zich dinsdag 7 april over de subsidie voor Tata buigen. Het bedrijf is daarvoor een maand geleden met een charmeoffensief begonnen.   

Want steeds meer economen hebben de afgelopen jaren aangegeven dat Tata maar beter kan vertrekken. Zoals Roel Beetsma en Sweder van Wijnbergen reeds in april 2024.  En Adriaan Kroon en Floris Busscher, die een jaar later een plan presenteerden voor een groene stad in plaats van Tata. 

Het FD berekende vorig jaar dat de kosten voor ‘vergroening’ ruim 7 miljard bedragen. Dee Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO) noemde dat bedrag niet onaannemelijk.  Recent gaven maar liefst 117 wetenschappers in een brief aan dat de twee miljard die Jetten aan Tata wil doneren, weggegooid belastinggeld is. 

Enthousiasmerend initiatief
De Tweede Kamer is dus al voldoende gewaarschuwd, aanstaande dinsdag. Bovendien convergeren al de bovengenoemde kanttekeningen in een enthousiasmerend initiatief, het deze dagen gepresenteerde De Nieuwe IJmond.  

Medeoprichter Willemijn Stoffels heeft in Joop daarover al het een en ander toegelicht. Maar de site geeft meer. Bijvoorbeeld uitgebreide voorstellen voor de toekomst plus een serie overtuigende argumenten tegen het blijven van Tata. De Kamerleden kunnen hier hun voordeel mee doen.

Dat tegenwicht van De Nieuwe IJmond is hard nodig. Want de brief van de 117 wetenschappers werd bedolven onder allerlei bedenkelijke vormen van kritiek.

‘Andere experts’ kregen in de media ruim baan om hun kritiek te uiten. Voormalige politici die een tijd in het bedrijfsleven hebben gewerkt zoals Wijers en Van Boxtel. Vakbondsbestuurders. 

Omdat deze ‘experts’ de bevindingen van de 177 wetenschappers niet werkelijk kunnen weerleggen, praten ze de bestuurders van Tata en hun voorlichters in het charmeoffensief na.

Net als vroeger bij het aan het staatsinfuus zieltogende Fokker en de RVS hameren ze op het nationaal belang. Demagogisch sleept de Tata-lobby er recent ook de dreiging van Poetin bij (overigens produceert het bedrijf een anders soort staal dan waarvan tanks worden gemaakt). 

Voorts jammeren de ‘experts’ over de golf van werkloosheid die de sluiting van Tata teweeg zou brengen. Ook protesteren ze tegen het spreken over de Tata-werknemers als ‘nummers in plaats van mensen’. 

Het FNV is natuurlijk dolblij met deze steun voor haar ouderwetse ‘vakbondssocialisme’. Geen man de poort uit! heette dat vroeger. Tsja. Twee jaar geleden wensten medewerkers van Tata klimaatactivisten 'de oven in'.

Helaas tuinen veel journalisten en politici in het gepapegaai van het Tata-offensief door die zogenaamde experts. Ook Frans Timmermans, toen hij nog net leider van GroenLinks-PvdA was.

Tata bedreiging voor de democratie
Het klinkt misschien dramatisch, maar het gaat dinsdag ook om niet minder dan onze democratie. 

Dat decennialange automatisme bij de verschillende overheden – rijk, provincie en gemeenten – om te buigen voor de Tata-lobby laat zien hoe onze democratie in haar wortels kan worden aangetast. Niet alleen maar door de manier waarop het bedrijf keer op keer veel meer bleek te vervuilen dan gemeld ondanks dat het keer op keer door instanties als de RIVH en de Inspectie werd terechtgewezen. En hoe Tata de bestuurders van provincie en gemeenten al die jaren voor zijn karretje wist te spannen. Lokale journalisten intimideerde. Zich te buiten ging aan grootschalige greenwashing.

Neen, het gaat er vooral om dat Tata een staat in de staat is, net als Schiphol. Met eigen ‘wetten en regels’ die zich weinig aantrekken van de formele die in Nederland leiden. Waarbij de multinationals systematisch worden gefaciliteerd door de neoliberale overheden en haar instellingen. Net als de grote banken ‘too big to fall’, zodat ze bij problemen automatisch kunnen rekenen op miljarden aan staatssteun. 

Uit respect voor de democratie zouden politieke partijen – en uiteraard ook vakbonden - al het mogelijke moeten doen om bedrijven als Tata en Schiphol weer volledig aan onze wetten en regels te onderwerpen. Waarom zij niet en duizenden andere bedrijven wel? Waarom moeten democratische gekozen overheden als vanzelfsprekend gehoorzamen aan het verdienmodel van een multinational? 

Dus wat let u, Tweede Kamer?!