Stop toch eens met die voxpops op tv

Er gaat bijna geen nieuwsuitzending voorbij zonder een reeks straatinterviews met toevallige voorbijgangers. Mensen worden overvallen met vragen over ingewikkelde maatschappelijke kwesties en moeten daar ter plekke iets verstandigs over zeggen. Alsof je binnen tien seconden een doordacht antwoord kunt geven op onderwerpen waar politici, wetenschappers en rechters soms jaren over discussiëren.

Natuurlijk kan een voxpop best een functie hebben. Bij een kermis, een popfestival of een sportwedstrijd is het leuk om de sfeer te proeven of spontane reacties te laten zien. Maar zodra het over ingewikkelde maatschappelijke vraagstukken gaat, wordt het een ander verhaal. Dan zijn die straatinterviews zelden een bron van inzicht. Ze leveren vooral kreten op als: "grenzen dicht", "tot hier en niet verder", "het land gaat naar de verdommenis", "opsluiten en de sleutel weggooien" of "die gasten in Den Haag zijn zakkenvullers". Leuk voor de televisie misschien, maar als journalistieke duiding schieten we er weinig mee op. Slechter nog, het werkt contraproductief.

Bovendien bepaalt de redactie welke tien seconden de kijker uiteindelijk te zien krijgt. Welke reacties wel en niet worden uitgezonden, kan het beeld van een onderwerp behoorlijk kleuren. Dat maakt voxpops journalistiek gezien een instrument waar je uiterst zorgvuldig mee moet omgaan. Eigenlijk zouden ze er niet aan moeten beginnen, zeker niet als opvulling bij een nieuwsitem.

Ik kom erop omdat de NPO Ombudsman op 24 juli 2026 concludeerde dat omroep PowNed haar journalistieke werk onvoldoende zorgvuldig had gedaan. In een reportage werd, kort door de bocht, de indruk gewekt dat immigranten van alles cadeau kregen van de overheid. Alsof "Sinterklaas" voor huizen en voorzieningen zorgde. Dat is vér bezijden de werkelijkheid.

In de reportage kwamen enkele oudere mannen aan het woord die moeizaam Nederlands spraken. Op mij maakten zij de indruk voormalige Turkse gastarbeiders te zijn. Door de manier waarop de vragen werden gesteld én gemonteerd, ontstond gemakkelijk het beeld dat deze mannen zelf nauwelijks hadden bijgedragen aan hun woning of voorzieningen. Ook ontstond het beeld dat de mannen alles weglachten. De journaliste deed daar ‘in gebaar’ aan mee. Terwijl het heel goed mogelijk is dat zij tientallen jaren keihard hebben gewerkt, belasting/premies hebben betaald en simpelweg gebruikmaakten van dezelfde rechten als iedere andere Nederlander. Gewoon hun goede recht, na het voldoen van hun verplichtingen.

Juist daar schuilt het gevaar van voxpops. Ze kunnen een ingewikkelde werkelijkheid terugbrengen tot een eenvoudig verhaal dat bestaande vooroordelen bevestigt. Het idee dat "zij alles gratis krijgen en wij niets" krijgt daardoor een journalistiek sausje, terwijl de werkelijkheid veel genuanceerder is. Dat is niet alleen slecht voor de kwaliteit van de journalistiek, maar draagt ook bij aan wantrouwen en verdere polarisatie.

De NPO Ombudsman verwoordde het, in haar besluit,  treffend. PowNed schreef dat het de taak van de journalistiek is relevante verhalen te vertellen. De Ombudsman was het daarmee eens, maar constateerde vervolgens dat juist het verhaal dat verteld had moeten worden (hoe een bepaalde regeling in de praktijk uitwerkt) voor de kijker uit beeld verdween. En precies dát is mijn bezwaar tegen voxpops bij dit soort onderwerpen. Ze worden te gemakkelijk gebruikt als illustratie van een verhaal, terwijl ze (ongemerkt?) het verhaal zelf gaan bepalen.

Dat PowNed de kritiek aanvankelijk naast zich neerlegde, roept bovendien vragen op over de journalistieke zorgvuldigheid waarmee de reportage tot stand is gekomen. Of dat bewust gebeurde of niet, doet uiteindelijk minder ter zake dan het effect: een verkeerd beeld bleef hangen.

Voxpops zijn prima als je wilt weten hoe druk het op de vrijmarkt was of hoe gezellig het publiek een festival vond. Maar als het gaat over migratie, stikstof, wonen, zorg of andere ingewikkelde maatschappelijke vraagstukken, hebben we behoefte aan feiten, context en deskundige duiding. Niet aan een prietpraatmomentje op de markt. Kortom: stop toch met die voxpops op tv!