Slecht de betaalmuur voor het onderzoek naar de Oranjes en het kolonialisme

Hier is geen ruimte voor knijperigheid. Hier is geen ruimte voor Droogstoppels.

Vrijdagmiddag nam de koning de boeken in ontvangst met de samenvatting van het enorme onderzoek dat zestig historici hebben gedaan naar de rol van zijn familie in het kolonialisme en de slavernij. Hun werk is samengevat in drie kloeke delen die uitgeverij Boom in cassette op de markt brengt voor € 99. Daarnaan is ook – in het Nederlands en het Engels – een samenvattend publieksboek toegevoegd. Dat kost €39,95.

Dit zijn normale Nederlandse boekenprijzen maar we hebben hier te maken met een uitgave die buiten de normaliteit valt. Ze hoort thuis in de categorie van het Srbrenica-onderzoek en de studie naar de koloniale oorlog in Indonesië. En bij de rapporten, die overheidslichamen zoals gemeentes en bedrijven zoals de ABN AMRO hebben uitgebracht over hun rol bij de transatlantische slavenhandel of tijdens de bezetting.

Die teksten zijn gratis op het internet beschikbaar omdat iedereen er kennis van moet kunnen nemen, ook wie een dunne portemonnee heeft.

Met de boeken over de Oranjes en hun koloniale verleden is dat vooralsnog niet het geval. Je hebt wel kans dat de verslagen van de deelonderzoeken – grondslag voor de boeken – door de universiteiten, waaraan ze verricht zijn, online worden geplaatst maar daar is nu nog niets van te merken.

Voor heel veel nazaten van slaven zijn de boeken nu niet of moeilijk betaalbaar. Dat geldt met name voor de miljoenen overzee in het globale zuiden. In Indonesië schommelt het gemiddelde maandsalaris rond de tweehonderd euro, in Suriname tussen de drie- en vierhonderd euro. Dat zegt genoeg.

Juist voor hen zijn die onderzoeksresultaten van wezenlijk belang. Hun familiegeschiedenis raakt immers rechtstreeks aan die van de Oranjes. En ze ondervinden nog steeds zelf de gevolgen van het vroeger kolonialisme. Bij de presentatie van de boeken had koning Willem Alexander het over heling en verzoening. Daarbij past geen prijskaartje aan het eerlijke verhaal dat je hebt laten opstellen.

Daarom zouden de onderzoeksresultaten en de neerslag daarvan in de trilogie en de publieksboeken gratis op het internet ter beschikking moeten worden gesteld. Zodat die niet achter een betaalmuur verborgen blijven. Denk daarbij in de eerste plaats aan het Globale Zuiden en in de tweede plaats aan mensen in Nederland die het hier niet geweldig getroffen hebben, wellicht mede door het slavernijverleden van hun familie. Of aan middelbare scholieren die juist daarover een werkstuk of een presentatie willen maken. En last but not least de slachtoffers van het toeslagenschandaal die zo vaak juist om hun afkomst uit verre landen het haasje waren.

Dit is niet bedoeld als een kritiek op de voortreffelijke uitgeverij Boom, die de boeken op de markt brengt.

Hoe dan ook, als onderdeel van de verzoening moet al het materiaal rond dit onderzoek zo snel mogelijk online beschikbaar komen. Ook is in ieder geval van het publieksboek een vertaling in het Indonesisch noodzakelijk – naast de Engelse. Schuif die Heinen nu eens opzij en vind hiervoor een paar centen op de begroting. Dat het hier geen initiatief van de Staat betreft, maar een van het Koninklijk Huis, mag geen beletsel zijn. Daarvoor zijn monarchie en overheid te zeer verweven. Het is in alle opzichten goedkoop om te stellen dat de familie zelf de portemonnee maar moet trekken. Dit is geen onderwerp voor knijperigheid. Dit is een nationale aangelegenheid. Hier is geen ruimte voor Droogstoppels.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zo'n schandelijke compensatie geboden krijgt voor het toestaan van nieuwe winningen.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: vredesbeweging vroeger en nu.