Plantmedicijnen

In de reguliere hulpverlening aan mensen met emotionele problemen wordt het aanbod van behandelingen eerst en vooral gebaseerd op ‘evidence based’: is er medisch wetenschappelijk bewijs dat een medicijn of therapie werkt?

Door de grote financiële slagkracht van de farmaceutische industrie ontstond daardoor een scheef aanbod: er is veel meer onderzoek gedaan naar pillen dan naar andere mogelijkheden om mensen te helpen… Maar: dat iets (nog) niet wetenschappelijk bewezen is betekent niet dat mensen er niet heel veel aan kunnen hebben. Ook al weten we soms niet hoe iets precies werkt, dat er effect is kan vaak niet worden betwist.

In de hulp aan mensen met psychische klachten (de brede definiëring kies ik met opzet) zijn de psychedelische middelen heel lang buiten beeld gebleven. In de hippietijd experimenteerden beroemde muzikanten als The Beatles al volop met ‘the doors of perception’, de tijdloze boekklassieker over een psychedelische reis met mescaline van Aldous Huxley uit 1954. The Doors ontleenden er zelfs de naam van hun band aan.

In Leiden behandelde de roemruchte hoogleraar psychiatrie Jan Bastiaans (1917-1997) in diezelfde tijd mensen met een concentratiekampsyndroom met LSD. Met soms verbluffende resultaten.

Vanaf de jaren tachtig verdrongen vooral de antidepressiva de aandacht voor de mogelijke therapeutische waarde van geestverruimende middelen.

Psychedelische middelen brengen je in contact met je onderbewuste, naar ervaringen waar je met je hoofd niet bij kunt komen. De emoties bevinden zich in ons lichaam, en door je daar bewust van te worden is er veel herstel mogelijk. Het werk van de inmiddels wereldberoemde Gabor Maté gaat hier voor een heel belangrijk deel over.

In de reguliere psychiatrie is er een hoopgevende ontwikkeling met betrekking tot het gebruik van psychedelica: er wordt veel onderzoek gedaan naar het gebruik van een gepatenteerde vorm van ketamine (een neusspray) als behandeling van therapieresistente depressie. En ik gun het iedereen die met zo’n ernstige stemmingsstoornis kampt van harte om ook deze behandeling te proberen.

De beperkingen zijn echter groot: er zijn veel meer mensen die baat kunnen hebben van zo’n behandeling. Eerst en vooral omdat er veel meer psychische problemen dan depressie zijn waarbij psychedelica het overwegen waard zijn. Denk alleen al aan alle klachten waar een trauma onder verstopt ligt.

En, minstens zo belangrijk, er zijn heel veel meer middelen dan de ketamine-neusspray die je zou kunnen gebruiken. Zowel farmaceutische als natuurproducten. Sommige zijn verboden (mdma, ayahuasca), maar er zijn er ook die veel meer aandacht verdienen en wel legaal zijn.

Zelf denk ik eerst en vooral aan truffels, een plantmedicijn waar de werkzame stof psilocybine in zit. Het hielp allereerst mijzelf om traumatische ervaringen uit mijn jonge leven achter me te laten. En mijn zoon Fimme leerde veel over de achtergrond van zijn jarenlange drugsverslaving. Je kunt zijn verhaal bekijken in de aanbevelenswaardige documentaire ‘Psychedelisch pionieren’ die vorig jaar werd uitgezonden door BNNVARA

De financiering van onderzoek naar de therapeutische waarde van truffelreizen is een grote horde bij het verder ontwikkelen en bekend maken van de kracht van plantmedicijnen. Maar gebrek aan onderzoeksgeld betekent niet dat we er niet naar moeten streven deze plantmedicijnen te integreren in het hulpaanbod voor al die mensen die worstelen met emotionele problemen. Inmiddels begeleid ik zelf mensen tijdens een truffelreis en ik heb in mijn werk als psychiater zelden zulke mooie uitkomsten van mijn werk gezien.

Ik roep iedereen die dit leest en die zich aangesproken voelt op om na te denken over een mogelijke bijdrage aan het laagdrempeliger, maar zorgvuldig begeleid aanbieden van deze interventie. Want niet alleen de plantmedicijnen hebben effect, de setting waarin ze worden gebruikt is minstens zo belangrijk…