Operation Epic Fury was de eerste echte AI-oorlog en werd prompt verloren

De oorlog van Trump tegen Iran wordt gezien als het begin van ‘het tijdperk van AI-oorlogen’. Generaal Claude trad aan in het Pentagon, een AI-systeem dat adviseerde wie en waar er gebombardeerd moest worden. The Guardian noteerde:

"De AI-machine doet aanbevelingen voor de doelwitten, in sommige opzichten zelfs veel sneller dan de menselijke denksnelheid", aldus Craig Jones, hoofddocent politieke geografie aan de Universiteit van Newcastle en expert in 'kill chains'. "Je hebt dus schaalvoordelen en snelheid; je voert tegelijkertijd moordaanslagen uit en ontmantelt het vermogen van het regime om te reageren met luchtaanvallen. Dat zou in historische oorlogen dagen of weken hebben geduurd. Nu doe je alles tegelijk."

De belofte van efficiëntie, daar kun je Amerikanen altijd wild mee krijgen. In de eerste dagen van 'Operation Epic Fury' werd AI gepresenteerd als het ultieme nieuwe wapen. Een soort IT-atoombom. Alleen wie nóg slimmere AI had zou kunnen winnen. Het is de teneur die al snel in verhalen over AI doorklinkt: de nieuwe techniek is even onoverwinnelijk als onvermijdelijk. Wie dat ontkent, zet zichzelf voor aap. Laat dat laatste nu een van mijn schaarse specialiteiten zijn, dus laat me het eens proberen.

Nog geen vier maanden later zijn de militaire acties - voorlopig - beëindigd en is vriend en vijand het er over eens dat… Iran als winnaar uit de bus is gekomen. Of Iran AI gebruikte bij de oorlogvoering is onbekend. Ik laat de conclusie over de effectiviteit van AI in deze oorlog over aan de lezer.

In de berichtgeving miste ik echter een belangrijk aspect: is deze onbezonnen bizarre oorlog, die de hele wereldeconomie op haar grondvesten deed schudden, ook begonnen door AI? Ja natuurlijk, Donald Trump is verantwoordelijk maar misschien zien we een andere, net zo wispelturige entiteit over het hoofd.

Een reconstructie in de New York Times, gebaseerd op het splinternieuwe boek Regime Change, beschrijft hoe het de Israëlische potentaat Netanyahu was die Trump overhaalde de oorlog tegen zijn aartsvijand te starten. Uit dat verhaal wordt ook duidelijk wie in de decision room de grootste voorstander was, terwijl andere adviseurs twijfelden of terugdeinsden: minister van Defensie Pete Hegseth. Maar, zo vraag ik me af, zat generaal Claude ook aan tafel, onzichtbaar als altijd?

De gedachte kwam bij me op nadat een vriendin met wie ik vaker app over de Franse taal me attendeerde op de uitdrukking “c'est reparti comme en quarante” ("het begint weer net als in '40"). Dat is een ironische uitdrukking die verwijst naar de Duitse militaire agressie van 1940, als een herhaling van het begin van de Eerste Wereldoorlog en wordt gebruikt als in een situatie alle ellende weer opnieuw begint.

Ik reageerde met de gebruikelijke smiley en merkte op dat me in het Nederlands geen enkel gangbaar gezegde te binnen wilde schieten dat stamt uit de Tweede Wereldoorlog. Ze stuurde me daarop prompt een lijst van uitdrukkingen die verwijzen naar oorlog, zoals ‘in de hongerwinter zitten’. Huh? Nooit van gehoord. Andere wel bekende voorbeelden zoals ‘Spaans benauwd’ en ‘met de Franse slag’ associeerde ik evenmin met oorlog. Toen zag ik onderaan het lijstje staan dat het was gefabriceerd door Claude, de AI-vraagbaak.

Ik controleerde wat uitdrukkingen. 'Spaans benauwd' stamt niet uit de 80-jarige oorlog, 'met de Franse slag' heeft niks met Napoleon of oorlog te maken. “In de hongerwinter zitten” is nergens terug te vinden als uitdrukking, ook niet in het historisch krantenarchief. Vrijwel alles wat Claude vertelde bleek onzin. Zoals veel AI-systemen presenteert Claude vooral wat de gebruiker wil horen.

Weet je wie Claude ook gebruikte? Pete Hegseth. Je hoeft niet veel van Hegseth te weten om bekropen te worden door het besef dat deze minister en voormalige Fox News commentator inderdaad wel wat extra intelligentie kan gebruiken. Dat weet hij zelf kennelijk ook. Toen hij werd aangesteld gaf hij meteen opdracht het gebruik van Claude en andere AI-systemen binnen het Pentagon fors uit te breiden. Ik acht de kans dan ook groot dat hij aan Claude advies heeft gevraagd over de militaire actie. Claude, kunnen we Iran verslaan? En dat Claude hem precies vertelde wat hij wilde horen.

Overigens is generaal Claude, geheel in lijn met de gebruikelijke gang van zaken in het Washington van Donald ‘you’re fired’ Trump, inmiddels ontslagen en vervangen door een ander systeem. Maar dat terzijde.

Dat de oorlog tegen Iran niet alleen met AI is uitgevochten, maar er ook door geïnitieerd werd is klinkt natuurlijk als te gek voor woorden. Het is meer het soort fantasie dat thuishoort in een dystopische roman. Zoals bijvoorbeeld ook het scenario dat iemand die niets wil weten van vaccins verantwoordelijk wordt gemaakt voor de volksgezondheid. Dat kun je je toch ook niet serieus voorstellen? O wacht…