Nee tegen NAVO? Hoe elkaar vinden in een dialoog

De reacties op mijn artikel op Joop over het gewenste maar ook noodzakelijke einde van de NAVO heeft een grote verscheidenheid aan reacties opgeleverd. Dank aan degenen die daaraan hebben bijgedragen. Om van dit schrijf-, lees- en denkproces het nodige te leren heb ik hieronder grofweg de reacties in vijf hoofdlijnen ondergebracht. Mijn insteek is nog steeds dat het Nederlandse NAVO-lidmaatschap onderwerp moet zijn van een dialoog in Nederland en daarbuiten. Het vraagstuk Vrede & Veiligheid in onze verwarrende wereld moet niet het domein zijn van militaire experts, bestuurders en wapenhandelaren; het gaat ons allen aan.

De eerste hoofdlijn vat ik samen als het demoniseren van de tegenstanders. Met Rusland als object. De inval in Oekraïne op 24 februari 2022 en de bloedige wijze waarop Putin slachtoffers maakt onder de Oekraïense bevolking verlangt – zo lees ik - een totale afwijzing van welke de-escalatie ook. In het verlengde daarvan: pleidooien om wel te de-escaleren worden gezien als Putin gezinde teksten waarbij als mede-argument gebruikt wordt de imperiale cultuur van Rusland. Hier lijkt een dialoog in deze demonisering tussen voor– en tegenstanders ook in Nederland weinig perspectief te hebben. Toch liggen hier kansen als bijvoorbeeld diplomaten en conflict-wetenschappers zich mengen in het gesprek. De methode van de-escaleren is een gevestigde stap in oorlogsconflicten en experts kunnen duidelijk maken waar mogelijkheden zich kunnen voordoen.

Over de tweede hoofdlijn ontwapening – een van de actiepunten van de Nieuwe Vredesbeweging – bestaat grote twijfel. Het is onzinnig wordt zelfs opgemerkt. In bijna alle reacties blijft de positie van de vredesbeweging zelf onopgemerkt. Veelal wordt gewezen naar Rusland als grote agressor; het zou naïef zijn te denken dat ontwapening tot een oplossing in de wereld van vandaag zal komen. Hier zal met name de Nieuwe Vredesbeweging nog het nodig werk moeten verzetten om in contact te komen met individuen en groepen om aandacht te vragen voor de waarden achter de vredeslogica en daarover het gesprek aangaan.

Samenhangend met het voorgaande vormt de Russische dreiging de derde hoofdlijn in de reacties op Joop. Het is ondenkbaar en bovenal onwijs om bij deze dreiging de opheffing van de NAVO te bepleiten, zo luiden de commentaren. De NAVO heeft er immers voor gezorgd dat Europa een lange periode van vrede heeft gekend. Wel is een kritische ondertoon betreffende de VS te beluisteren. Een Europese NAVO wordt dan als een noodzakelijke afschrikking gezien. Het zijn voornamelijk reacties vanuit de oorlogslogica waarbij ik mij realiseer dat de weg van de vredeslogica voor velen zelfs geen aanleiding is om de eigen opvattingen tegen het licht te houden. Als op termijn duidelijk wordt dat de NAVO-verplichtingen ten goede komen aan de Amerikaanse wapenindustrie en ten koste zullen gaan van sociale voorzieningen, onderwijs en cultuur dan kan wellicht daarin verandering komen.

De noodzaak van een Europa met een vredesplan is ook een enkele keer genoemd in de reacties. Deze door mij te noemen vierde hoofdlijn moet het dan stellen zonder de inbreng van de VS, zo wordt opgemerkt. Er wordt niet expliciet aangegeven of dit een NAVO 3.0 is – gericht op afschrikking - of dat de gedachte in de buurt komt van de benadering van de Nieuwe Vredesbeweging om met gelijkgezinde landen nieuwe vredesallianties aan te gaan. Wat dit laatste betreft komen perspectieven in zicht die de steun kunnen krijgen van personen of groepen die ieder op eigen wijze de vrede willen dienen vanuit een Europa als vredescontinent.

De vijfde en laatste hoofdlijn raakt direct de vredeslogica: geweldloos verzet. In een reactie wordt aandacht gevraagd voor het onderzoek van Harvard-politicoloog

Erica Chenoweth hoe geweldloos verzet met succes door burgers ingezet kan worden om (interne) conflicten te overwinnen. In een reactie op Joop is in dit kader ook de internationale vredesorganisatie World BEYOND War genoemd. Een organisatie die zich inmiddels wereldwijd inzet voor een rechtvaardige en duurzame vrede en ook trainingen voor onder meer activisten verzorgt.

Met het verwerken van de reacties binnen de vijf genoemde hoofdlijnen hoop ik op bescheiden wijze duidelijk gemaakt te hebben hoe belangrijk het is om te begrijpen wat de achtergronden zijn van de reacties. In het merendeel raken deze reacties de oorlogslogica. Het gaat er mij niet om of dit een representatief beeld is van de lezersgroep van Joop maar om nieuwe aanknopingspunten te vinden om tot een gezamenlijke dialoog te komen. Fysiek, op papier, digitaal maar in ieder geval met de intentie om het puur demoniseren – hoofdlijn 1 – achter ons te laten en elkaars argumenten serieus te nemen.

Inmiddels zijn de voorbereidingen voor de komende NAVO-top in Ankara op 7 en 8 juli in volle gang. Internationale media berichten over grootschalige maatregelen. De Turkse regering onder leiding van president Erdogan heeft honderden personen nu al gevangengezet waarvan wordt vermoed dat zij zullen protesteren tegen onder meer het militair geweld van enkele NAVO-partners tegen de Palestijnse bevolking en Iran. De plaatselijke bevolking protesteert tegen het compleet stilleggen van het maatschappelijk leven gedurende de top. Onafhankelijke journalisten krijgen geen accreditatie om verslag te doen. De eigen media krijgen geen toestemming om kritische verhalen te publiceren.

NAVO-baas Mark Rutte heeft mede vanwege deze maatregelen heel wat uit te leggen omtrent bewering dat zijn NAVO een garantie is voor onze vrijheid in Europa. Maar misschien is hij te uitgeput door zijn pogingen richting Trump om toch a.u.b. naar Ankara te komen.