Nederland overleeft deze crisis alleen door een radicaal afscheid van de auto

Fietsen en heel veel openbaar vervoer zijn onze enige redding.

De NRC bevat een wanhopig makend interview met de Italiaanse transportkenner Giulio Mattioli, die tegenwoordig doceert aan de universiteit van Dortmund. Er is volgens hem geen manier om de komende energiecrisis het hoofd te bieden als Europa blijft mikken op de particuliere auto. Daarvan rijden er alleen in Nederland al 9,4 miljoen rond, één op de twee inwoners. Het kan niet anders of die zullen op een gegeven ogenblik massaal tot stilstand komen. Dat is een ramp want veel Nederlanders hebben zich van hun wagentje afhankelijk gemaakt.

Er zijn eerdere pogingen gedaan maar de eerste stoomkoets die enigzins betrouwbaar reed, kwam in 1801 op de weg. De uitvinder Richard Trevithik doopte het ding the puffing devil. Zijn leven lang is hij bezig gebleven met de verdere ontwikkeling van stoomvoertuigen. De tijd was daar rijp voor want overal in Engeland werden tussen de steden verharde wegen aangelegd volgens het systeem van Donald Telford. Dat verkortte de reistijd met de postkoets uitstekend. Trevithiks concurrent Sir Goldsworthy Gurney bouwde een model dat in 1829 heen en weer reed tussen Londen en Bath. Die was met een topsnelheid boven de 30 kilometer per uur tweemaal zo snel als postkoetsen.  Het lag voor de hand dat die langzaam maar zeker opgevolgd zouden worden door stoomkoetsen. Dat gebeurde niet.

De stoomkoets is nooit goed tot ontwikkeling gekomen omdat de trein die in de weg zat. Het bleek goedkopers, sneller en efficiënter om spoorwegen van metalen staven aan te leggen waarop stoomlocomotieven een groot aantal wagons kon voorttrekken. Zo koos de wereld voor collectief vervoer van grote aantallen mensen tegelijk. De aanleg van de Telfordwegen stokte dan ook. Pas in de laatste decennia van de negentiende eeuw werden er weer paardloze voertuigen ontwikkeld voor het vervoer van een of twee personen. Ze werden voortgestuwd door motoren op fossiele brandstof of elektriciteit. De elektrische auto's legden het af tegen de voertuigen met een benzinemotor vanwege problemen met de batterijen. Dat gaf de oliemaatschappijen een enorme boost want benzine was tot dan toe een waardeloos bijproduct geweest bij de raffinage van petroleum.

In de Verenigde Staten maakte Henry Ford  rond 1910 de al auto tot een vervoermiddel voor de massa. In Europa zou het tot de jaren zestig van de vorige eeuw duren voor het zover was. De trein en andere vormen van openbaar vervoer bleven sterk achter.

Nu zitten we dus met de gebakken peren. De 9,2 miljoen auto's in Nederland zorgen bij elkaar voor een enorme luchtvervuiling. Ze staan meer stil dan ze rijden, of bij hun bezitters voor de deur of in files. Stadsbesturen pogen de verstopping van hun bebouwde kom te voorkomen door het heffen van steeds hogere parkeertarieven.

De auto is ook nog gevaarlijk: in 2024 vielen er 675 personen ten offer aan het verkeer, 7800 anderen raakten ernstig gewond. Vooral fietsers en ouderen lopen grote risico's.

En straks zijn we ook nog miljarden extra kwijt omdat we met andere landen moeten concurreren om de schaarse brandstof.

Het antwoord: Nederland moet er voor kiezen het gebruik van de particuliere auto af te schaffen. Wij keren wat dat betreft terug naar het beleid uit de negentiende eeuw, toen men ging voor collectief vervoer, zeker op (wat) grotere afstanden.

Sommige beroepsgroepen kunnen niet zonder auto, zoals medisch personeel en klussers. Voor hen wordt een vergunningenstelsel in het leven geroepen want in de nieuwe situatie is het bezit van auto's door particulieren verboden. In de meeste gevallen zal het trouwens de werkgever zijn die zo'n vergunning aanvraagt. De auto mag alleen in het kader van het werk worden gebruikt.

Een deltaplan openbaar vervoer komt tot uitvoering. Rail heeft prioriteit. Dat wil zeggen: spoor- en tramwegen. Tot enkele jaren na de Tweede Wereldoorlog had Nederland uitgebreide interlokale en provinciale tramnetten. Waar mogelijk wordt er op de oude routes weer rails gelegd. De tramlijnen worden geflankeerd door en fijnmazig net van bussen, die passagiers zoveel mogelijk vanuit hun eigen buurtje naar een belangrijk overstappunt brengen.

Op sommige plekken zijn kabelbanen het beste alternatief. Parijs, Toulouse en Medellín geven het voorbeeld. Ook wordt de ontwikkeling van de monorail met kracht ter hand genomen. De technnologie wordt overgenomen van het Braziliaanse São Paulo.

De overheid stimuleert het goederenvervoer met trein en schip. Idealiter geschiedt alleen het laatste stuk van station of haven met trucks.

Het kan nog steeds zijn dat je als burger even een auto nodig hebt. In dat gevalbestel je een taxi. Die blijven gewoon bestaan.

Voor het overige rijdt Nederland op de (elektrische) fiets in al zijn varianten. De staat stimuleert de fabricage daarvan in alle soorten en maten maar de import is vrij en er wordt ook geen btw over zulke vervoermiddelen geheven. Aan snelwegen wordt niet meer gebouwd, aan fietsroutes des te meer.

Omdat alles op alles gezet wordt, komt deze omvorming in tien maximaal vijftien jaar tot stand. God mag weten wat we met alle overbodige automobielen moeten doen. Wie weet zijn ze voor een deel te recyclen.

Dit wordt uiteraard een dure grap maar het is ook een investering die een robuuster samenleving oplevert met meer leefbaarheid dan we tot nog toe gewend zijn. Daarom is het verantwoord het benodigde megabudget te lenen, waarbij de gemiddelde Nederlander dankzij obligaties in kleine coupures een steentje kan bijdragen en later de rente incasseren.

Anders komen al die auto's ook op de schroothoop maar die flankeert dan een totaal verarmd Nederland waarin de mensen onderling slaags raken om de schaarse hulpbronnen.

We kunnen die omslag maken. Het is nog niet te laat. Zoals de Amerikaanse president  Roosevelt zei bij gelegenheid van een andere crisis: The only thing we've got to fear is fear itself.

Lijn 15 (zilver) van de Metro in São Paulo is uitgevoerd als monorail:

De metrocable van Medellín verbindt de benedenstad met hoger gelegen wijken. Het systeem is natuurlijk gelijkvloers ook heel bruikbaar, bijvoorbeeld waar wegen en waterlopen in de weg liggen:

De stadskabelbaan van Toulouse biedt een prachtig uitzicht op de stad:

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zo'n schandelijke compensatie geboden krijgt voor het toestaan van nieuwe winningen.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: het fenomeen Richard de Mos.