Nederland loopt vast op een tekort dat niemand wil zien

Een crisis onder alle crisissen.

We hebben in Nederland een woningcrisis, een stikstofcrisis en zelfs een infrastructuurcrisis. Toch is er een veel fundamenteler probleem dat nog steeds onderschat wordt en dat al deze voornoemde crisissen voedt en versterkt: een structureel tekort aan technisch personeel en bouwvakkers.

En dat tekort is geen tijdelijk dipje. Het is voorspelbaar, langdurig en nog belangrijker, tot nu toe grotendeels genegeerd.

Terwijl oudere vakmensen massaal met pensioen gaan, blijft de instroom van jongeren in technische opleidingen achter. Jarenlang is techniek weggezet als minder aantrekkelijk dan kantoorwerk. Het resultaat laat zich raden: een krimpende groep vakmensen moet een explosief groeiende hoeveelheid maatschappelijke problemen oplossen.

Een groeiende stapel
Die hoeveelheid van voornoemde problemen groeit bovendien sneller dan veel mensen zich realiseren en wordt complexer door de geopolitieke realiteit in 2026.

Nederland wil honderdduizenden woningen bouwen. Tegelijk moet de bestaande woningvoorraad worden verduurzaamd en onderhouden. Bruggen, tunnels en sluizen bereiken het einde van hun levensduur. Het elektriciteitsnet moet worden uitgebreid en verzwaard. En ondertussen vissen ook sectoren als defensie en de industrie in dezelfde, steeds kleinere vijver van technisch personeel.

De oorlogen en spanningen in het Midden-Oosten en elders maken energievoorziening, logistiek en grondstoffen minder vanzelfsprekend. Defensie-uitgaven stijgen in alle NAVO-lidstaten, wat direct extra vraag creëert naar technisch personeel. Tegelijk zorgen geopolitieke spanningen voor verstoringen in aanvoerketens en hogere prijzen voor bouwmaterialen en energie. Wat al schaars was, wordt nu ook nog duurder en onzekerder.

Geen gewone schaarste, maar een systeemfout
Dit is geen gewone schaarste. Dit is een systeemfout onder druk. Wie denkt dat dit vanzelf oplost met hogere lonen of wat extra opleidingscampagnes, onderschat de ernst en vooral diepte van het probleem. Het opleiden van vakmensen  kost jaren. De concurrentie tussen sectoren betekent bovendien dat extra instroom vaak slechts verschuiving is en geen oplossing. En internationale onzekerheid maakt het moeilijker om tekorten op te vangen met arbeidsmigratie of goedkope import.

De stille crisis van financieel ongezonde VvE’s
Ongeveer één op de vijf VvE’s is financieel ongezond en heeft onvoldoende reserves voor onderhoud.

Jarenlang zijn onderhoudskosten laag gehouden, vaak onder druk van groot-eigenaren en verhuurders en gesteund door bewoners die minimale woonlasten wilden hebben. Tegelijkertijd zijn veel woningen “uitgepond”: verkocht door beleggers en corporaties waardoor de betrokkenheid bij (lange termijn ) onderhoud verder afnam. Deze gebouwen verouderen ondertussen in rap tempo gewoon door.

Het resultaat is een sluipende crisis: achterstallig onderhoud dat steeds duurder wordt. Maar hier komt de harde realiteit van de arbeidsmarkt om de hoek kijken. Zelfs als VvE’s vandaag zouden besluiten hun reserves te verhogen, is de kans groot dat het onderhoud simpelweg niet meer betaalbaar is. Niet alleen door schaarste aan vakmensen, maar ook door stijgende materiaal- en energiekosten die samenhangen met geopolitieke spanningen.

Schaarste dwingt tot harde keuzes
Schaarste dwingt tot keuzes. En die keuzes worden nu al gemaakt, zij het impliciet. Grote infrastructurele projecten krijgen prioriteit. Energieprojecten volgen. Defensie krijgt begrijpelijk steeds meer ruimte. Nieuwbouw waar politieke druk op zit, gaat voor. Helemaal onderaan de lijst bungelen financieel zwakke VvE’s.

In portiekwoningen en galerijflats die in de periode 1960-1994 zijn gebouwd toen asbest nog was toegestaan met in 2026 achterstallig onderhoud, een asbestprobleem en een fikse onderverzekering van opstal- en asbestschade wordt de rekening als eerste gepresenteerd.

Een tikkende tijdbom op de woningmarkt
Dit heeft verstrekkende gevolgen. Niet alleen voor de bewoners en eigenaren, maar voor de hele woningmarkt. Woningen in financieel ongezonde VvE’s zijn vaak nog geprijsd alsof onderhoud oplosbaar is. Dat is een gevaarlijke fictie. Zodra die realiteit doordringt, dreigt een ingrijpende waarde correctie van dit soort VVE woningen in ongezonde VvE’s.

Op weg naar een tweedeling
We stevenen af op een tweedeling: goed onderhouden, toekomstbestendige woningen voor wie het kan betalen, en een groeiende voorraad gebouwen waar onderhoud structureel wordt uitgesteld omdat het simpelweg niet meer op te brengen is. Dat is geen doemdenken. Dat is een logisch gevolg van schaarste in een instabielere wereld.

Ondertussen blijft het politieke debat hangen in symptomen. Meer bouwen. Sneller vergunningen verlenen. Regels versoepelen. Allemaal zinvol, maar uiteindelijk secundair. Zonder voldoende vakmensen blijft het een papieren gemaskeerde werkelijkheid.

Door de combinatie van personeelstekorten en geopolitieke druk wordt alles duurder, trager en selectiever. De economie vertraagt, infrastructuur veroudert en de woningmarkt verstopt verder.

De onaangename conclusie
De harde en onaangename  conclusie en waarheid is dat Nederland zijn fysieke leefomgeving niet meer kan onderhouden op het niveau dat het decennialang gewend is geweest. Omdat we simpelweg de mensen ervoor niet hebben en omdat de wereld om ons heen instabieler is geworden. En die mensen zijn er niet morgen. Maar ook niet over vijf jaar.

Zolang we dat harde feit niet onder ogen zien, blijven politici en de overheid  beleid maken voor een Nederland dat niet meer bestaat. Een land met voldoende handen, stabiele aanvoerketens en voorspelbare kosten om alle ambities waar te maken.

De echte vraag is dus: wat moeten we door structurele schaarste noodgedwongen laten liggen? Want in een economie met structurele schaarste en geopolitieke druk is niets doen en wegkijken van het echte probleem, ook een keuze. En die keuze wordt nu, weliswaar stilzwijgend, elke dag gemaakt.