Misinformatie over abortus is steeds vaker vermomd als hulpverlening

Oké, ik ben zwanger. Wat nu?

Voor veel mensen begint die zoektocht online. Wie Googelt op termen als ‘informatie abortus’ of ‘ongewenst zwanger’, komt al snel terecht op websites die zich presenteren als hulp- of informatieorganisaties. Op de eerste pagina van de zoekresultaten verschijnen onder meer websites als Bescherm de Wieg en Abortus-info.

Om eerlijk te zijn: op het eerste gezicht zie ik het verschil ook niet direct tussen een zorgorganisatie en een organisatie die zich actief verzet tegen abortus. Juist daarin schuilt het probleem.

De homepagina's ogen vaak neutraal en behulpzaam. Er wordt gesproken over ondersteuning, begeleiding en het maken van een keuze. Pas wanneer je verder klikt, wordt duidelijk dat sommige organisaties niet primair informeren, maar proberen te sturen.

Dat maakt deze vorm van communicatie zorgwekkend. Organisaties hebben uiteraard het recht om een levensbeschouwelijke of religieuze visie op abortus uit te dragen. Problematisch wordt het wanneer zij zich presenteren als neutrale hulpverlening, terwijl de informatie en begeleiding feitelijk gericht zijn op het ontmoedigen van abortus.

Dat blijkt bijvoorbeeld uit de structuur van sommige websites. In het keuzemenu worden bezoekers geconfronteerd met kopjes als "Abortusalternatieven" en "Spijt". Daarmee wordt al een bepaalde richting gesuggereerd voordat iemand überhaupt informatie heeft gekregen.

Onder het kopje ‘Spijt’ staat bijvoorbeeld:

Er is geen vrouw op de wereld die haar kindje zal vergeten. Het is dan ook eigenlijk helemaal geen vraag of een vrouw een abortus wil. Dit zal ze ten diepste nooit willen. Alleen de omstandigheden lijken soms zo uitzichtloos dat het niet anders lijkt te kunnen dan een abortus ondergaan.

Deze tekst doet meer dan informeren, het is indoctrineren. Er wordt een gevaarlijke bewering gedaan: geen enkele vrouw wil volgens deze redenering werkelijk een abortus. Abortus wordt neergezet als iets dat vrouwen uitsluitend uit wanhoop ondergaan en waar zij uiteindelijk spijt van krijgen. Het gaat hier niet om neutrale keuzehulp, maar om normatieve framing.

Wat zegt de wetenschap?
Uit het verkennende onderzoek van Fiom en Rutgers van april blijkt, dat de overgrote meerderheid van de vrouwen achteraf juist wél heel tevreden is met de abortusbehandeling en naderhand geen spijt heeft. Juist die nadruk op spijt en psychische schade komt veelvuldig terug in online misinformatie over abortus. Uit het hetzelfde onderzoek van Rutgers en Fiom blijkt dat veel online misinformatie over abortus betrekking heeft op onjuiste of overdreven beweringen over de risico's van een abortus. Internationale studies laten zien dat depressie, psychische problemen en spijt regelmatig in verband worden gebracht met abortus, terwijl wetenschappelijk onderzoek deze claims niet ondersteunt (Brauer et al., 2019; Ditzhuijzen et al., 2018; Rocca et al., 2020).

Daarnaast worden er regelmatig verbanden gesuggereerd tussen abortus en een verhoogd risico op miskramen, borstkanker of onvruchtbaarheid. Ook de veiligheid van de abortuspil wordt steeds vaker ter discussie gesteld op basis van ongefundeerde claims. Veel van deze narratieven zijn afkomstig uit de Verenigde Staten en vinden inmiddels ook hun weg naar Nederland.

Sturende keuzehulp
Het onderzoek van Fiom en Rutgers wijst erop dat anti-abortusorganisaties een belangrijke rol spelen in zowel de verspreiding van mis- en desinformatie als het aanbieden van sturende keuzehulp bij onbedoelde zwangerschappen.

Via websites wordt ondersteuning aangeboden aan zwangere personen zonder dat altijd expliciet wordt vermeld dat deze hulpverlening plaatsvindt vanuit een religieuze of anti-abortusovertuiging. Tegelijkertijd wordt informatie verspreid die niet in overeenstemming is met de wetenschappelijke consensus over abortus, opgesteld door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Sommige organisaties maken daarbij gebruik van sociale media, terwijl internationaal ook bots en gecoördineerde online campagnes worden ingezet om desinformatie te verspreiden. Onderzoekers wijzen erop dat deze ontwikkelingen niet op zichzelf staan. Narratieven die in de Verenigde Staten circuleren over abortus, vruchtbaarheid en de abortuspil worden steeds vaker overgenomen binnen Europese en Nederlandse contexten.

Het belang van transparantie
Het fundamentele probleem is niet dat organisaties een mening hebben over abortus. In een democratische samenleving moet daar ruimte voor zijn.

Het probleem ontstaat wanneer ideologisch gedreven organisaties zich presenteren als neutrale hulpverlening. Mensen die geconfronteerd worden met een onbedoelde zwangerschap bevinden zich vaak in een kwetsbare positie. Zij hebben recht op betrouwbare, feitelijke en transparante informatie om een eigen afweging te maken.

Wie hulp aanbiedt, moet duidelijk zijn over het uitgangspunt van die hulp. Niet omdat een bepaalde overtuiging verboden zou zijn, maar omdat eerlijke keuzehulp begint met openheid over de waarden van waaruit die hulp wordt geboden.