Minderheidskabinet doet het helemaal verkeerd, concluderen experts die adviseerden over minderheidskabinet

‘Aan de slag’, luidde het motto van het kabinet-Jetten. Nu kun je veel van het rechtse minderheidskabinet zeggen, maar niet dat de bewindslieden de afgelopen 117 dagen hard aan de slag zijn gegaan. Jetten en consorten blinken niet uit door daadkrachtig bestuur – onder meer omdat de coalitie er maar niet in slaagt om meerderheden te vinden.

Volgens politicologen Tom van der Meer en Claes de Vreese, die de coalitiepartijen een half jaar geleden adviseerden over de vorming van een minderheidscoalitie, is de inertie het gevolg van enkele bekende valkuilen waar de drie coalitiepartijen in gevallen zijn. Zo hebben D66, VVD en CDA verzuimd om een vaste gedoogpartner te kiezen waarmee het makkelijk is om afspraken te maken en wetgeving door het parlement te loodsen, schrijven de twee in De Groene Amsterdammer.

Het zoeken naar wisselende meerderheden blijkt – surprise, surprise – uiterst moeizaam te verlopen. En dat is te danken aan het dichtgetimmerde regeerakkoord, dat wellicht heel leuk was geweest voor een meerderheidscoalitie maar dat nu alleen maar in de weg zit. Met name het financiële kader knelt. Van der Meer en De Vreese leggen uit:

“Enerzijds verkleint dit de onderhandelingsruimte van de regering enorm. Anderzijds zet dit ook de parlementaire verhoudingen op scherp. Het gedetailleerde regeerakkoord leidde tot een klassieke tegenstelling tussen coalitie en oppositie. De coalitie zette het regeerakkoord bij herhaling neer als de nieuwe status quo; oppositiepartijen die aanpassingen eisten, moesten zelf maar voor dekking zorgen binnen de financiële kaders van de drie coalitiepartijen.”

Vooral de VVD valt veel te verwijten. De partij sloot niet alleen PRO uit, maar liet direct na de installatie van het kabinet ook triomfantelijke billboards plaatsen om de successen tijdens de onderhandelingen te vieren. En dat terwijl het volgens de politicologen Van der Meer en De Vreese juist van het grootste belang is om je als coalitiepartij enigszins bescheiden op te stellen als je de steun van oppositiepartijen wilt verwerven. In plaats daarvan joeg de coalitie al direct bijna de volledige oppositie tegen zich in het harnas door het pensioenakkoord op te blazen.

“[D]e VVD [is] ondanks alle bestuurlijke ervaring een instabiele factor geworden. De partij perkt de ruimte voor meerderheden fors in door de categorische uitsluiting van zowel Pro als de PVV. Vanuit de coalitie en zelfs de regering werkt de VVD sterk aan de eigen profilering, terwijl dit ten koste gaat van de werkbaarheid voor de minderheidscoalitie.”