Meloni verliest referendum om Italiaans rechtssysteem naar haar hand te zetten

De Italiaanse premier Giorgia Meloni heeft het referendum over een door haar gewenste hervorming van het rechtssysteem nipt verloren. Meloni heeft haar nederlaag inmiddels toegegeven, zo meldt The Guardian. De helft van de stemmen is geteld en daaruit blijkt dat slechts 45,3 procent voor stemde en 54,6 procent tegen. Die achterstand is voor het kamp van Meloni niet meer in te halen.

Momenteel zijn rechters en aanklagers in Italië één beroepsgroep, bestuurd door één onafhankelijk orgaan (de CSM). Als Meloni's grondwetswijziging was aangenomen, werden beide groepen volledig gescheiden: eigen carrièrepaden, eigen bestuursorganen, en een nieuw tuchtorgaan dat wangedrag kan aanpakken.

De Italiaanse rechtspraak is daarmee weliswaar gevoelig voor interne vriendjespolitiek, maar haar onafhankelijkheid heeft ook grote politieke gevolgen gehad: in de jaren negentig bracht het justitieapparaat hele partijen ten val wegens corruptie. Oud-premier Silvio Berlusconi werd tijdens zijn carrière tientallen keren aangeklaagd. Ook Meloni zelf ondervindt hinder: rechters blokkeerden herhaaldelijk haar extreemrechtse asielbeleid, wat haar ertoe bracht de grondwetswijziging te verdedigen als een noodzakelijk tegenwicht tegen wat zij "de ideologische ontsporing van de rechterlijke macht" noemt.

Tegenstanders, onder wie de bekende antimaffiaaanklager Di Matteo, stellen dat de door Meloni (en eerder ook Berlusconi) gewenste hervorming de echte problemen van de Italiaanse justitie, zoals trage rechtszaken en overvolle gevangenissen, volledig negeert. Ze wijzen erop dat de scheiding tussen rechters en aanklagers in de praktijk al bijna volledig bestaat, en dat het voorgestelde systeem waarbij bestuursleden via loting worden gekozen, competentie ondergeschikt maakt aan toeval. Bovendien zou het parlement bij winst van Meloni kandidaten hebben kunnen inbrengen, waardoor de politiek juist méér invloed op de rechtspraak krijgt: oppositieleider Conte van de Vijfsterrenbeweging noemde de hervorming dan ook onderdeel van een bredere poging om het rechtssysteem politiek te temmen.

Meloni had voorafgaand aan de uitslag al gezegd niet te zullen aftreden, ongeacht de uitkomst van het referendum. Volgend jaar zijn er in Italië nieuwe parlementsverkiezingen, volgens analisten is het referendum een graadmeter voor de politieke kansen van Meloni's neofascistische regering om in het zadel te blijven.