Links verliest de aansluiting op maatschappelijke onvrede en protest aan rechts

De azc-protesten in Nederland houden de gemoederen flink bezig. Na de demonstraties in Loosdrecht, de veroordeling van de protesten door de IJsselsteinse burgemeester, het beladen noodbevel en de aanhoudingen in Apeldoorn en explosieven nabij Den Bosch, lijken bestuurders er niet in te slagen om de kraan boven de overstromende emmer dicht te draaien. De maatschappelijke onvrede loopt de spuigaten uit, terwijl Rechts Nederland van deze kille stand van zaken profiteert. Waarom lukt het Links niet om aansluiting te vinden en wat valt er te winnen?

De politieke keuzes van bestuurders
Laat één ding duidelijk zijn: Als je als asielzoeker een status krijgt, hoor je een toekomst in Nederland op te kunnen opbouwen. Daar hoort een woning bij. Gemeenten zoals Zutphen en Venlo zorgen dat deze toegewezen gezinnen een woning krijgen, maar te veel besturen gooien er met de pet naar.

Het resultaat is dat meer dan 18.000 statushouders onnodig in een azc verblijven. Als het landelijke bestuur zich serieus bezig zou houden met menswaardige huisvesting op plekken waar dit ondermaats is (zoals de oranje en rode plekken op deze kaart weergeven) en daarnaast wat doen aan de nalatigheid van gemeenten in de reguliere opvang, was er veel minder crisisopvang nodig en hoefden mensen niet buiten of in peperdure noodopvang te slapen.

Onder leiding van Rutte werden er gaten geschoten in de asiel-begroting. Hardwerkend personeel werd ontslagen en houten planken gingen tegen de deuren van reguliere opvanglocaties. Het kabinet-Schoof, van VVD en PVV, bracht de begroting voor opvang van 9,8 miljard euro terug naar 2,9 miljard euro in 2027. Ook kabinet-Jetten kijkt naar de overstromende emmer, maar houdt zijn handen thuis. Wie weigert te investeren in reguliere opvang, kiest uiteindelijk voor de duurste en meest chaotische oplossing. Zeker als Rechtse krachten ermee aan de haal gaan.

De uitholling van onze wijken
Spanningen rond azc’s ontstaan niet zomaar, ze groeien in buurten die al jaren onder druk staan. Als ik naar mijn wijk in Apeldoorn-Zuid kijk, raakt het mij wat er verloren is gegaan. De wijkagent die iedere week langs zoemde terwijl ik op het schoolplein om de hoek aan het spelen was. En de jongeren-bus waar ik met mijn vriendjes voor een euro de hele middag spelletjes kon spelen. En het jaarlijkse buurtfeest met trampoline, hapjes en een hoop gezelligheid, waar de straat vol stond met lachende buren. Nederland is in de afgelopen twintig jaar drastisch veranderd.

Het is het resultaat van decennialang bezuinigen en privatiseren. Deze visie van Reagan en Thatcher lijkt misschien achterhaald, maar is nog altijd springlevend in het dagelijks leven van mensen. Zij hebben de weg vrijgemaakt voor een constante concurrentiestrijd. Op de woningmarkt sta je tegenover duizenden zoekenden. Werkenden vechten om elkaars kruimels in loon en positie. Ondertussen stijgen de prijzen van boodschappen, zorg en energie steeds verder. De schimmel zit aan de plinten van je huurwoning die steeds duurder wordt. Allemaal druppels die de emmer verder aanvullen.

De economische macht heeft er belang bij om werkenden en niet-werkenden van elkaar te vervreemden. Dat zorgt voor de basis die nodig is om de winsten te blijven maximaliseren en de macht te houden waar het zit: bij niet-werkende aandeelhouders en multinationals. Als mensen jarenlang ervaren dat hun omstandigheden verslechteren, ontstaat er een voedingsbodem voor verdeeldheid. In dit geval is dat verdeeldheid tegen de meest tastbare verandering in de wijk: een nieuw azc. In de beleving geldt dat als een bewijs dat de politiek er niet voor deze mensen is.

Het Links zonder antwoord.
De werkende klasse heeft het vertrouwen in Links verloren. PvdA (nu PRO) heeft onder leiding van Kok begin deze eeuw werkend Nederland uit handen gegeven aan Rechtse vertegenwoordiging. Terwijl zij het hadden over belastingverlaging voor werkenden en het belang van integratie, kwamen Linkse leiders met bestuurlijke taal en morele verantwoordelijkheid.

In mijn ogen is dat de kortste samenvatting ooit: Linkse boegbeelden hebben zich opgesteld als elitair, waar we tot de dag van vandaag niet van zijn teruggekomen. Dit is een belangrijk onderdeel van het probleem van vandaag als we het hebben over Links en migratie, waarin ik een onderscheid maak tussen moralisten en realisten.

De Links-moralisten verkondigen de morele plicht die we als mensen onderling hebben om vluchtelingen op te vangen en te verzorgen. Migratie is voor hen geen economisch thema waar Links zich mee bezig moet houden, aangezien juist Rechts Nederland het thema groot heeft gemaakt. Dat idee gaat ervan uit dat de eigen mening verheven is boven die van anderen, alsof dat zomaar opgelegd kan worden.

De realisten geven daarop het antwoord: De verloedering van onze wijken, de zekerheid om een toekomst op te bouwen voor iedereen, de zeggenschap over wat ons allen aangaat en het vertrouwen in de politiek zijn bij uitstek sociaal-economische thema’s. Maar omdat de moralisten het vertrouwen uit handen hebben gegeven aan Rechtse krachten, zijn al die onderwerpen nu gekoppeld aan migratie. 

In handen van extreem-Rechts
De morele verplichting alleen is geen antwoord op de boosheid die in de samenleving leeft. Mensen hebben het gevoel dat hun leven en omgeving verslechteren. De moralisten erkennen dat gevoel niet waardoor zij zich vervreemden van de werkende mensen die de samenleving draaiende houden. Daarmee duwen zij de werkende klasse in handen van extreem-rechts die het gevoel zeker erkent en koppelt aan een vijand: de asielzoeker.

Betekent dit dan dat we mee moeten gaan met de haat-retoriek van Wilders en Baudet? Nee, natuurlijk niet. De komst van een opvanglocatie is zelden de diepste oorzaak van onrust. Het is een wijze waarop de frustraties in de samenleving zich tonen, waarbij Rechtse politici de schuld bij migratie leggen. Links moet niet wegkijken, maar de antwoorden vinden voor deze onvrede.

Keer op keer weet Linkse vertegenwoordiging geen aansluiting te vinden bij het gevoel van onbehagen. In 2018 bleef het stil in de linkerhoek toen tijdens de ‘gele hesjes-protesten’ mensen in verzet kwamen tegen belastingverhogingen. Een jaar later toen de boeren, uitgeknepen door banken en supermarkten, met hun tractorstoet naar Den Haag trokken ontstond opnieuw een kans. Ook daar was het Rechts dat aan hun kant leek te staan. Tijdens de coronaprotesten moest het gaan over de beschikbaarheid van zorg en de prijzen van vaccins, maar wederom wist Rechts de onvrede naar zich toe te trekken.

Nu de azc-protesten losbarsten is er opnieuw een kans om vertrouwen te winnen. Maar de moreel verheven superioriteit van Links blijft etteren. Moreel-Links is haar gevoelssnaren met de samenleving kwijtgeraakt. Als er een beweging op gang komt, weet ze niet te luisteren, te agiteren en mensen te verbinden. Rechts, in de vorm van de fascistische Defend Netherlands, is er uiteraard als de kippen bij om het gevoel van onvrede om te zetten in geweld, waardoor er überhaupt nauwelijks ruimte voor sociale krachten om zich te mengen. Er is wel degelijk een kans.

De kraan van blauw-koud naar rood-warm
Het water dat maar uit de kraan blijft stromen, is die maatschappelijke onvrede. Maar, waar die nu nog op de blauw-koude stand staat, kan die worden gedraaid naar de rood-warme kant. De vraag is uiteindelijk of Links over haar moralistische verhevenheid kan stappen en weer in de beleving van Nederland kan stappen. Dat betekent dat het gevoel van ongenoegen erkend moet worden.

Links moet zijn waar mensen samenkomen. In de praktijk betekent het dat sociale krachten altijd aanwezig moeten zijn in bewegingen van onvrede, daar met mensen praten, relaties opbouwen en vertrouwen winnen. Wat mij betreft betekent dat ook bij de huidige azc-demonstraties. Wel wetende dat deze onvrede voortvloeit uit het economisch systeem, waarin concurrentie, vervreemding en verdeeldheid op de loer liggen. Als we dat niet doen geven we de werkende klasse in handen van extreem-rechts die profiteert van het maatschappelijke protest. Rechts verdeelt mensen, laat de Linkse realisten verbinden op de onvrede.