Laat de prestaties van Kaapverdië een les zijn voor heel Nederland

De Cabo voetballers toonden aan dat een ontzettend sterke eigen identiteitsbeleving kráchten doet bovendrijven die kunnen resulteren in bijna onwaarschijnlijke prestaties.

‘In an increasingly socially connected and (virtually) borderless world, we can no longer make assumptions about what it means to be from a specific place - cultural identity is becoming increasingly complex and flexible. The Global Neighborhood trend is about embracing this state of flux, as our collective cultural identities will be less about where we are and more about what we believe.’  (Persbureau Getty Images in 2017)

Er zijn weinig Rotterdammers die zó Rotterdams zijn als Kaapverdianen. Zij behoren vandaag misschien wel tot de Rotterdámste Rotterdammers. Want waar bijvoorbeeld Surinaamse Rotterdammers geregeld familie en vrienden in Amsterdam, Den Haag of Almere bezoeken, blijft het Nederlandse sociale leven van Kaapverdianen grotendeels beperkt tot de Rotterdamse stadsregio.

Tegelijkertijd is de door Getty Images zo omgeschreven ‘Global Neighborhood’ bij uitstek van toepassing op de Rotterdamse Cabo’s. Omdat het aantal Kaapverdianen dat buiten Kaapverdië woont groter is dan het aantal Kaapverdianen op de eilandengroep zelf, hebben Rotterdamse Cabo’s familie en vrienden in talloze landen. In de Verenigde Staten bevinden de Cabo communities zich onder meer in Brockton, New Bedford en enkele wijken in Boston. Maar ook Providence en Pawtucket in Rhode Island kennen forse Cabo communities. In Europa zijn de Cabo gemeenschappen uiteraard groot in Portugal, vooral in de stadsregio Lissabon, maar ook in Parijs, Luxemburg en enkele andere Europese steden. Buiten Europa en de VS kent onder meer het Senegalese Dakar een omvangrijke Cabo gemeenschap.   

Als haar manager reisde ik jarenlang met zangeres Suzanna Lubrano naar al deze plaatsen. Ik heb dan ook persoonlijk kunnen ervaren dat Kaapverdianen wereldwijd één hechte gemeenschap vormen. En binnen de wereldwijde Cabo gemeenschap heeft Rotterdam in cultureel opzicht geregeld een voortrekkersrol vervuld, met name in de muziek. De eerste officiële platenrelease van Cesária Évora gebeurde in 1965 door het inmiddels legendarische Rotterdamse platenlabel Morabeza Records. En Américo Brito zong ooit vol emotie over het Heemraadsplein, al in de jaren zeventig de centrale ontmoetingsplek voor Cabo Rotterdammers.

Maar vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw was het vooral de Rotterdamse Cabo popmuziek die wereldwijd onder Kaapverdianen en Portugeestalige Afrikanen populariteit verkreeg, waarbij de band Livity de eerste barrières doorbrak. Daarna ging het snel: Rabelados, Splash, Gil Semedo, Grace Évora, Beto Dias, Suzanna Lubrano, Dina Medina, Johnny Ramos, William Araujo en nog véél meer Rotterdamse artiesten, waarbij Nelson Freitas - mede door zijn verhuizing naar Portugal - in recente jaren misschien wel het meest succesvol werd. De meeste Rotterdamse Cabo’s hebben zich in de marketing van hun muziek dan ook nooit op Nederland gericht, maar vooral op de Afro-Portugese landen en hun diaspora communities.

Het zelfvertrouwen dat voortkomt uit een sterke en onderscheidende identiteitsbeleving
Zo’n jaar of twintig geleden had ik vanuit mijn marketingbureau gesprekken met Antilliaanse jongeren in Groningen. Op de vraag of ze zich nu Gronings, Antilliaans, Caribisch, Nederlands of Curaçaoënaar voelden, gaf een toen twintigjarig meisje een antwoord dat me altijd is bijgebleven. Met een ongekende felheid zei ze: “Ik voel me hélemaal níets!”

Hoewel ik vermoed dat dit identiteitsloze gevoel vandaag weleens kan zijn veranderd, was dit een gevoel dat bij Kaapverdianen werkelijk nooit heeft gespeeld. Muziek speelt dan ook een essentiële rol in de heel sterke eigen identiteit die Kaapverdianen zeker vanaf de jaren negentig hebben ontwikkeld. In Villa Thalia vinden inmiddels geregeld uitverkochte Sing Along Nights plaats, waarbij massaal wordt meegezongen met de vaak Rotterdamse Cabo Hits uit de nineties en zero’s.     

Afgelopen nacht zagen we misschien wel de meest gedenkwaardige wedstrijd van het huidige WK-voetbal. Met goals van twee Cabo Rotterdammers wist het (inter)nationale team van Kaapverdië het Argentinië van Lionel Messi bijna op de knieën te krijgen. De Cabo voetballers toonden aan dat die ontzettend sterke eigen identiteitsbeleving krachten doet bovendrijven die kunnen resulteren in bijna onwaarschijnlijke prestaties.

Laat de prestatie van Kaapverdië dan ook een les zijn voor heel Nederland. Cabo Rotterdammers zijn misschien wel Rotterdámser dan de meeste Rotterdammers. Trots op je eigen achtergrond, je eigen geschiedenis, je eigen cultuur, maakt je niet minder Rotterdams of minder Nederlands. Maar trots op je eigen culturele achtergrond draagt er wél toe bij dat je veel stéviger en met heel veel zelfvertrouwen in de Nederlandse samenleving staat.

Geldt dat óók voor de Néderlandse cultuur? Uiteraard! Maar bedenk daarbij dat geen enkele cultuur statisch is. Culturen zijn dynamische sociale constructies. Zij worden continu gevormd en aangepast door de individuen die er deel van uitmaken. Kaapverdië was een onbewoonde eilandengroep tot de Europeanen overgingen tot de misdadige trans-Atlantische slavenhandel. De eilandengroep werd een centrale spil in de handel van tot slaaf gemaakten. De Cabo cultuur is uiteindelijk gevormd door talloze invloeden uit Afrika en Europa plús Zuid-Amerika en het Caribische gebied waar talloze tot slaaf gemaakten naar toe waren verscheept.

Ook Nederland kan weer trots worden op de eigen cultuur, zolang we maar stevig afstand nemen van het vaak hardcore racisme dat door veelal rechts-extremistische politici en mediamakers wordt uitgedragen. Net als de Cabo cultuur is ook de Nederlandse cultuur mede gevormd en ontwikkeld door en onder invloed van mensen van over de hele wereld.  

Stop daarom met al die onzinnige populistische en vaak racistische discussies over identiteit en loyaliteit. Want hoe sterker de eigen gevarieerde identiteitsbelevingen van uiteenlopende bevolkingsgroepen in de Nederlandse samenleving zijn, des te sterker héél Néderland kan gaan worden.

De Rotterdamse Cabopop werd populair in heel Portugeestalig Afrika. Hieronder een video van Nelson Freitas: