In Hongarije ontstaat een laboratorium voor verkiezingsmanipulatie dat de aandacht van de Europese leiders verdient

Hoewel de officiële campagne voor de Hongaarse parlementsverkiezingen van 2026 pas in maart officieel van start gaat, wordt het land nu al in zijn greep gehouden door een politieke instabiliteit die we in deze generatie nog niet eerder hebben gezien. Voor het eerst in vijftien jaar vertoont de regerende Fidesz-partij van Viktor Orbán zichtbare tekenen van verval, waardoor persoonlijke zorgen zijn omgeslagen in een openbaar, landelijk debat over de vraag of de premier in april eindelijk uit zijn ambt kan worden gezet. Hoewel velen optimistisch zijn over het vooruitzicht van politieke verandering, waarschuwt de geschiedenis voor zelfgenoegzaamheid – vooral in een strijd met een leider en een partij die de spelregels opnieuw hebben gedefinieerd. Nu Orbáns greep verslapt en de overlevingstactieken van zijn partij steeds extremer worden, ontstaat er een laboratorium voor verkiezingsmanipulatie dat de aandacht van de Europese leiders verdient.

De gamechanger in deze verkiezingen is Péter Magyar. Magyar, een voorheen weinig bekende insider van Orbáns partij en ex-echtgenoot van de voormalige minister van Justitie van het land, Judit Varga, lanceerde in het voorjaar van 2024 een anti-establishment politieke beweging. Binnen enkele maanden stond zijn partij, Tisza, in de opiniepeilingen nek aan nek met Fidesz, en heeft sindsdien een voorsprong in de peilingen van tien tot twaalf procentpunten. Voor een regerende partij die sinds 2010 geen geloofwaardige tegenstander meer heeft gehad, vormt de opkomst van Magyar een existentiële uitdaging.

Vijftien jaar lang hebben Orbán en de regerende Fidesz-partij de touwtjes in handen gehad. Ze hebben niet alleen geregeerd, maar ook instellingen en publieke middelen naar hun hand gezet en daarmee de staat fundamenteel vervormd. De afgelopen tien jaar heeft de premier bovendien zelf tientallen miljoenen euro's geïnvesteerd in het opbouwen en uitbreiden van een wereldwijd onliberaal netwerk, via parlementaire instrumenten zoals de extreemrechtse ‘Patriots for Europe’ en het organiseren van grote conservatieve fora, waaronder CPAC en de Budapest Demographic Summit. Als hij de macht in Hongarije zou verliezen, zou hij deze status en de buitengewone invloed die dit hem heeft opgeleverd, kwijtraken. Simpel gezegd: hij kan het zich niet veroorloven om te verliezen.

Toen Péter Magyar begin 2024 opkwam als geduchte tegenstander van Orbán, reageerde de regering met een bekend draaiboek en lanceerde een lastercampagne tegen hem, in een poging om zijn geloofwaardigheid te ondermijnen. In tegenstelling tot eerdere oppositieleiders heeft Magyar echter bewezen opmerkelijk veerkrachtig te zijn. Dankzij zijn strijdlust, uithoudingsvermogen en incasseringsvermogen is hij erin geslaagd de voorheen versnipperde achterban van de oppositie te verenigen en de Hongaren een geloofwaardig alternatief voor de status quo te bieden.

Het succes van Magyar is grotendeels te danken aan zijn tactische vaardigheden en zijn achtergrond als insider bij Fidesz. Met deze achtergrond weet Tisza politieke valkuilen te omzeilen en de succesvolle principes uit Orbáns eigen campagnehandboek te gebruiken, zoals het effectieve gebruik van symbolische taal en politieke technieken. Hierdoor kan Magyar zijn kandidatuur overtuigend neerzetten als een middel voor nationale vernieuwing en de premier afschilderen als iemand die “geen oog heeft” voor de wensen en eisen van gewone Hongaren. 

De vasthoudendheid van Magyar en zijn daaropvolgende positie in de opiniepeilingen hebben voor onrust gezorgd in het hoofdkwartier van Fidesz en Orbán gedwongen om eerder dan hij had gewild in volledige campagnemodus te gaan. In een poging om het systeem verder te manipuleren in hun voordeel, heeft de regerende coalitie van Orbán, Fidesz-KDNP, de kieswet van het land in achttien maanden tijd twee keer gewijzigd. Eerst werd het maximum voor campagne-uitgaven afgeschaft. Deze wijziging is overduidelijk voordelig voor de regeringspartij, die in de praktijk functioneert als een verlengstuk van de staat. En kort daarna herverdeelde het meer dan een derde van de kiesdistricten, op een manier die nadelig was voor oppositiebolwerken.

Voorlopige modellen van het onlangs herziene kiesstelsel wijzen op een opvallende asymmetrie: de oppositiepartij Tisza van Magyar heeft waarschijnlijk ongeveer 55 procent van de stemmen nodig om een meerderheid in het parlement te behalen, terwijl Orbáns Fidesz mogelijk al met 45 procent een constitutionele supermeerderheid kan behalen.

Bovendien heeft Fidesz, via de arm van de staat, opnieuw geprobeerd om electorale steun te kopen door middel van royale donaties aan kiezersgroepen die het hoopt te behouden of terug te winnen, voornamelijk onder de middenklasse. Deze ‘zoethoudertjes’ omvatten gesubsidieerde woningleningen, salarisverhogingen voor leraren, vrijstelling van inkomstenbelasting voor vrouwen met meerdere kinderen, pensioenverhogingen en bonussen voor wetshandhavers.

De partij heeft ook agressieve tactieken ingezet om kiezers te mobiliseren die minder politiek betrokken zijn en moeilijker te bereiken zijn, via het enorme en partijdige media-ecosysteem van het land.  Het centrale orgaan van dit systeem is het Nationaal Communicatiebureau, een instantie die onder toezicht staat van Antal Rogán, een vooraanstaand figuur in het kabinet van premier Orbán. Dit bureau ontwerpt niet alleen politieke boodschappen, maar controleert ook de reclamebudgetten van ongeveer 1.500 overheidsinstellingen die verplicht zijn om gebruik te maken van zijn platform. En sinds 2015 heeft het 4 miljard euro uitgegeven aan verschillende aan Fidesz gelieerde communicatiecampagnes.

Op sociale media hebben recente beperkingen op politieke reclame Fidesz ertoe aangezet om fors te investeren in semi-georganiseerd online activisme. Nieuwe formaties zoals de Fight Club en Digital Citizen Circles zijn opgericht, samen met uitbundige trainingskampen voor duizenden partijaanhangers om de lastercampagne van Fidesz intensief te verspreiden. De belangrijkste producent van digitale content van de partij, Megafon, zou hebben gewerkt met een budget van €14,5 miljoen in 2024, waarbij een groot deel van deze investering naar verluidt afkomstig is uit publieke middelen.

Actoren die gelieerd zijn aan de regering maken voor het eerst ook gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) om een alternatieve informatieve realiteit te creëren.

Afgelopen september publiceerde een pro-regeringsmedium een document van 600 pagina's dat werd gepresenteerd als het officiële programma van de oppositiepartij. Ondanks de onmiddellijke ontkenning door Tisza en geloofwaardige aanwijzingen dat de tekst door AI was gegenereerd, organiseerde de regering zelf een nationaal overleg tegen een vermeende ‘Tisza-belasting’. Orbán stelde deze exercitie persoonlijk voor als een keuze tussen belastingverhogingen door Tisza en de ‘gezinsvriendelijke levenswijze’ van zijn partij.

Er is ook een digitale campagne op gang gekomen vol complottheorieën over banden tussen buitenlandse en binnenlandse vijanden. In deze campagne wordt de Oekraïense president Volodymyr Zelensky vaak afgeschilderd als de belichaming van oorlog en externe druk, terwijl Magyar wordt neergezet als zijn binnenlandse vertegenwoordiger. Terwijl de regeringsgezinde media en billboards – parallel aan de publieke uitspraken van Orbán over het conflict tussen Rusland en Oekraïne – overspoeld worden met anti-Oekraïense boodschappen, waaronder door AI gegenereerde video's met apocalyptische beelden van oorlog en misdaad, economische ineenstorting en Hongaarse soldaten die in doodskisten naar huis worden teruggebracht.

Of Magyar en zijn oppositiebeweging de onvermijdelijke en escalerende aanvallen en lastercampagnes in de komende periode kunnen overleven, valt nog te bezien. Opvallende interventies van internationale bondgenoten van de premier – waaronder een mogelijk bezoek van de Amerikaanse president Donald Trump – en de mogelijkheid van ‘schandalen’ rond nieuw geselecteerde oppositiekandidaten zijn allemaal aannemelijk en zouden de honderdduizenden kiezers die uiteindelijk het lot van de verkiezingsuitslag zullen bepalen, kunnen doen twijfelen. 

De afgelopen twintig jaar heeft Fidesz bewezen een trendsetter te zijn in het gebruik van innovatieve juridische trucs en manipulatie voor politiek gewin. Nu de inzet hoger is dan ooit, is Orbán bereid nieuwe precedenten te scheppen om aan de macht te blijven. De komende maanden zullen waarschijnlijk steeds turbulenter worden, in de aanloop naar wat een beslissende verkiezing belooft te worden, niet alleen voor de toekomst van de Hongaarse democratie, maar ook voor het bredere Europese project. 

Dit artikel is eerder gepubliceerd in het Engels bij Carnegie Europe.