Hongarije gaat het nog moeilijk krijgen

Op 12 april leidden de Hongaarse parlementsverkiezingen tot een politieke aardverschuiving. Na 16 jaar aan de macht te zijn geweest, heeft de partij Fidesz van de corrupte autocraat Viktor Orbán een verpletterende nederlaag geleden. Een nederlaag die nog groter was dan in de peilingen was voorspeld. Euforie alom dus, zowel in Hongarije als in de rest van de Europese Unie. Eindelijk zal in Hongarije de rechtsstaat worden hersteld, komt er een einde aan de stelselmatige sabotage door Orbán en wordt Hongarije weer een keurig Europees land, zoals het hoort.

Een behoorlijke klap ook voor extreemrechts. Vance, Wilders, Le Pen en Salvini, allemaal reisden ze af naar Boedapest om Orbán een steuntje in de rug te geven, terwijl ook de Russische desinformatiemachine op volle toeren draaide om hem aan de macht te houden. Allemaal tevergeefs dus.

Tot zover het goede nieuws. Er lijkt zich een rooskleurige toekomst af te tekenen, maar laten we ook weer niet te vroeg juichen. De klinkende overwinning van Péter Magyar en zijn partij Tisza betekent allerminst dat Orbán nu voorgoed uitgerangeerd is.

Behalve een sterk verdeelde samenleving erft Magyar een staat die onder Orbán door en door verrot is geraakt. Een groot deel van de Hongaarse overheid, van de ministeries tot het lokaal bestuur, is in handen van partijgenoten van Orbán. Het justitiële apparaat bestaat uit mensen die door de Orbán-regering zijn benoemd. De overgrote meerderheid van de Hongaarse media is gelijkgeschakeld en de economie wordt volledig beheerst door Orbán-getrouwe oligarchen, inclusief familieleden en jeugdvrienden van Orbán zelf. Daar komt nog bij dat zowel de economie als de overheid, inclusief de Hongaarse geheime dienst, grondig geïnfiltreerd zijn door Rusland.

Vergeet ook niet dat Orbáns partij nog altijd ruim 38% van de stemmen heeft behaald, in sommige buitengebieden zelfs meer dan 80%. Weliswaar moet Orbán het nu doen met "slechts" 55 van de 199 zetels, het neemt niet weg dat hij ook in de oppositie een niet te onderschatten factor in de Hongaarse politiek blijft. Gezien zijn enorme invloed zal Orbán nog mogelijkheden te over hebben om de nieuwe regering dwars te zitten. Reken maar dat hij dat ook zal doen!

Het nieuwe Hongaarse parlement zal nog maar uit drie partijen bestaan: Tisza (138 zetels), Fidesz (55 zetels) en Mi Hazánk (6 zetels). Met andere woorden: een rechtse, een radicaal-rechtse en een extreemrechtse partij (stel je een Nederlandse Tweede Kamer voor die uitsluitend bestaat uit VVD, PVV en FvD). Bijna de hele rest van de oppositie heeft óf niet meegedaan aan deze verkiezingen, óf is volledig opgeslokt door Tisza. Intussen is Tisza een gloednieuwe partij zonder duidelijk profiel, die eigenlijk maar één echt verbindend element heeft in de persoon van Péter Magyar, een rechts-populistische pragmaticus die tot voor kort zelf nog lid was van Fidesz, maar zich tegen de enorme corruptie binnen die partij keerde.

Deze situatie doet in alle opzichten denken aan wat er in 2023 in Polen is gebeurd. Daar was inmiddels al acht jaar de conservatief-nationalistische PiS aan de macht, die net als Fidesz in Hongarije druk bezig was de rechtsstaat af te breken en de Europese Unie te saboteren. In oktober van dat jaar slaagde een coalitie onder leiding van Donald Tusk erin de PiS-regering eindelijk van de troon te stoten. Ook toen was het optimisme grenzeloos. De nieuwe regering van conservatief-liberalen, christendemocraten en sociaaldemocraten kreeg echter al gauw met de harde realiteit te maken. De PiS was nog steeds de tweede partij van het land en had zich diep ingegraven in de instituties, waardoor hervormingen erg moeizaam verliepen. De euforie sloeg al snel om in frustratie. Twee van de drie regeringspartijen vielen uit elkaar en na een kleine twee jaar won de kandidaat van de PiS, Karol Nawrocki – een ultranationalistische historicus, tevens ex-voetbalhooligan en ex-souteneur – de presidentsverkiezingen. Deze Nawrocki, een trouwe bondgenoot van Orbán, ziet het nu als zijn voornaamste taak de regering door middel van veto’s vleugellam te maken. Als er nu parlementsverkiezingen zouden komen, dan zou volgens de peilingen de PiS samen met de extreemrechtse Konfederacja en de nóg extreemrechtsere KKP van beroepsantisemiet Grzegorz Braun een regering kunnen vormen.

In zekere zin heeft Magyar het gemakkelijker dan Tusk. In Hongarije heeft de president vooral een ceremoniële functie en veel minder macht dan in Polen. Bovendien beschikt Magyar over een comfortabele 2/3 meerderheid, die hem zelfs in staat stelt de Hongaarse grondwet aan te passen. Toch laat het Poolse voorbeeld zien dat hij nog de nodige beren op de weg kan verwachten.

Nu het voornaamste en feitelijk enige doel van Tisza – Orbán van de troon stoten – is bereikt, is het de vraag hoelang het gaat duren voordat deze jonge partij ten prooi valt aan interne conflicten over de vraag hoe het verder moet. Hoe goed Magyar het ook mag bedoelen, hij beschikt nauwelijks over relevante politiek-bestuurlijke ervaring en zal dus toch competente mensen om zich heen moeten verzamelen, van wie althans een deel uit de Fidesz-hoek moet komen. Ook zal de nieuwe regering ongetwijfeld te maken krijgen met corruptieschandalen, impopulaire maatregelen moeten nemen en verantwoordelijk worden gehouden voor elke mislukking, die dan vervolgens door Orbán dankbaar zal worden uitgebuit. De verwachtingen zijn dermate hooggespannen dat het uiteindelijke resultaat eigenlijk alleen maar kan tegenvallen.

Voor Magyar is het dus zaak om het hele Orbán-netwerk zo snel en zo grondig mogelijk op te rollen, maar tegelijkertijd ook een deel van het Fidesz-electoraat tevreden te houden, zonder zich evenwel te ontpoppen als een soort Orbán 2.0. Lukt dat hem niet, dan is de kans niet denkbeeldig dat bij de volgende (vervroegde?) verkiezingen Orbán opnieuw aan de macht komt.