H.G. Wells, the War in the Air, drones en zwarte rook boven Sint-Petersburg

The shape of things to come.

Mensen zijn slecht in veel dingen maar toch vooral in het voorspellen van de toekomst. Bewijsmateriaal te over bieden sciencefictionboeken uit het verleden. Wat daar in staat over de huidige tijd en de periode die nog komen moet heeft vaak weinig met het heden te maken. Een prachtig scala aan rake prognoses en grote vergissingen is te vinden bij de belangrijkste aartsvader van het genre H.G. Wells (1866 - 1946). Hij is nu vooral bekend om twee romans, The Time Machine en War of the Worlds. Dat zijn allebei jeugdwerken - nog uit de negentiende eeuw - maar hij schreef alles bij elkaar meer dan veertig romans. Dit ook nog eens naast heel wat korte verhalen en tal van nonfictieboeken over wetenschap en politiek. Wells was een overtuigd sociaaldemocraat en heeft twee keer geprobeerd voor Labour in het Britse parlement te komen.

Wat Wells zelf met de samenleving wilde, blijft in dit stuk buiten beschouwing. Daar valt heel wat over op en aan te merken. Dat komt later nog wel eens. Nu beperken we ons tot zijn visie op de oorlog van de toekomst.

Een van Well's destijds zeer gevierde maar tegenwoordig grotendeels vergeten boeken is The war in the Air uit 1907. Daarin gaat de hele westerse beschaving te gronde door een oorlog tussen de grote mogendheden - Duitsland steekt het slaghoedje aan. De strijd wordt vooral in de lucht geleverd door jachtvliegtuigen. Toen ik dat boek voor het eerst las, glimlachte ik om de missers van de schrijver. Alle hoofdsteden van Europa zijn verbonden door supersnelle monorails. Dat bleek achteraf niet zo visionair als men misschien zou denken. De eerste experimentele monorail reed in 1909. Het was een uitvinding van de Brit Louis Brennan. Zijn uitvinding werd voor het eerst toegepast op de grote Japans-Britse tentoonstelling uit 1910. Eveneens in 1909 reed in het Berlijnse Tiergarten park eveneens een monorail. Na deze experimenten liep de ontwikkeling grotendeels dood vanwege gebrek aan investeerders. Treinen en trams deden het immers ook goed. Dat fiasco had Wells niet voorzien.

De luchtvloten uit the War in the Air bestaan voornamelijk uit heel kleine jachtvliegtuigjes, die Wells als sciencefictionauteur schetsmatig beschrijft: de piloten zitten op zadels zodat ze niet veel groter kunnen zijn dan hun fiets. Door hun grote aantallen richten ze veel chaos aan in de steden van de vijand maar een definitieve zege weten ze niet te bereiken. Zo vernietigen de grootmachten elkaar in een eindeloze alle krachten uitputtende dooretterende oorlog.

Met dat soort kleine vliegtuigjes? Decennia lang dacht ik van niet.

Maar nu zien we hoe oorlogen steeds meer beheerst worden door drones. Die lijken heel sterk op de vliegtuigjes van H.G. Wells. Alleen zit de piloot niet meer op een zadel, hij bestuurt zijn wapen radiografisch vanaf een grote afstand. Met een 3D-bril overzien dronepiloten het vijandelijk gebied.

In de Russisch-Oekraïense oorlog wordt steeds meer zichtbaar dat drones de beslissende wapens zijn. Zij richtten de schade aan. Zij zijn verantwoordelijk voor de meeste slachtoffers. Zij veroorzaken chaos. Zij maken hele gebieden onbegaanbaar omdat je van boven wordt gespot en dan vernietigd. De oorlog in Libanon wordt ook al steeds meer gekenmerkt door strijd met drones. Datzelfde geldt voor het conflict tussen Iran en de Verenigde Staten.

Daar moet iets aan worden toegevoegd. De ontwikkeling van drones gaat razendsnel. Vaak zijn ze na een paar maanden al verouderd. Daarnaast is het een goedkoop wapen. Drones kunnen op kleine en grote schaal zonder hoge kosten worden geproduceerd. Het is het zwaard van de armen zoals men in Noord-Israël dagelijks merkt als weer drones van Hezbollah binnendringen. Drones hebben het in zich het wapen te worden in een oorlog van allen tegen allen. Van bevrijdingsbewegingen, krijgsheren en drugskartels.

Zeker als AI wordt toegepast zodat ze autonoom kunnen opereren. Militaire leiders en opiniemakers beweren om strijd dat er altijd een mens moet zijn die de eindbeslissing neemt. Geloof mij: dat zijn praatjes voor de vaak. In een oorlog laat men zich als puntje bij paaltje komt niet remmen, ook niet in de ontwikkeling van autonome wapens. Eerder dan wij denken zullen we belaagd worden door drones zonder mens in het zadel.

Op woensdagmiddag 3 juni kolkten zwarte rookwolken boven de daken van Sint-Petersburg. Drones uit Oekraïne hadden doel getroffen. De wifi viel een tijd lang uit, aldus de BBC. Het vliegveld ging tijdelijk dicht. In de buurlanden Estland en Letland klonk het luchtalarm. Waarschijnlijk hadden die rookwolken te maken met een direct hit op een olieterminal en een marinebasis in Kronstadt, bekend van de Russische Revolutie uit 1917.

De actie was goed getimed. Op vrijdag 5 juni begint in Sint-Petersburg een internationale economische conferentie met Vladimir Putin als eregast.

H.G. Wells had het beter gezien dan ik dacht. Die drones doen absoluut aan de vliegtuigjes denken uit The War on the Air.

U kunt "The war in the Air" meteen lezen dankzij het onvolprezen Project Gutenberg.

Lees ook "The shape of Things to come".

Sterk beïnvloed door "The war in the Air" is de Britse film "The shape of things to come" uit 1936. Geen wonder. H.G. Wells schreef het script. De legendarische Alexander Korda deed de productie. De film begeleidt een futurologisch boek van Wells uit 1933 met dezelfde titel. Op YouTube te bekijken.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin, zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zulk een schandelijke compensatie geboden krijgt voor het toestaan van nieuwe winningen.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: omvolking en remigratie, moet je het daar over hebben