Het wordt een hete zomer voor Tata Steel Nederland en de overheid

Het sluiten van Kooksgasfabriek 2 zou wel een zegen zijn voor de omgeving en het imago van onze enige staalfabriek in Nederland, die van de grootste CO2-veroorzaker de grootste vergroener kan worden. In de komende zomermaanden zou een onafhankelijk onderzoek gedaan kunnen worden naar wat directe sluiting van Kooksgasfabriek 2 voor gevolgen heeft. Want de gloriejaren van de Kooksgasfabrieken zijn door de tijd ingehaald.

De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) bereidt een ontwerp-intrekkingsbesluit voor, voor de vergunningen van Kooksgasfabrieken 1 en 2. Aanleiding hiervoor zijn de structurele overschrijdingen van milieunormen, waaronder een te hoge uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen. Deze stoffen zijn schadelijk voor het milieu en voor de gezondheid”, aldus het persbericht van 15 mei 2026 van de Omgevingsdienst.

Intrekking vergunning
De intrekking van de vergunningen betekent niet dat de Kooksgasfabrieken per direct worden stilgelegd. Het beëindigen van de activiteiten moet op een veilige en zorgvuldige manier plaatsvinden. De Omgevingsdienst onderzoekt wat daarvoor nodig is ‘en bepaalt een redelijke termijn’ waarbinnen sluiting zou moeten plaatsvinden.

Zonder de Kooksgasfabrieken zou het hele productieproces van ijzer en staal komen stil te liggen en moet direct gevreesd worden voor het voortbestaan van de staalfabriek in Nederland. In de Kooksgasfabrieken wordt steenkool verhit. De ‘gezuiverde’ steenkool heet kooks. Die vormt de brandstof voor Hoogoven 6 en 7 waarin ijzererts op hoge temperatuur tot vloeibaar ijzer wordt gemaakt. En bij het verhitten van de steenkool in de Kooksgasfabrieken komen ook giftige stoffen vrij. De Omgevingsdienst heeft de directie van Tata Steel Nederland er al vaak voor beboet. Nu moeten de fabrieken dicht van de Omgevingsdienst.

Omgevingsdienst
De ODNZKG is verantwoordelijk voor toezicht en handhaving bij risicovolle bedrijven in de provincie Noord-Holland. Zij willen hierdoor bijdragen aan een duurzame, veilige en gezonde leefomgeving. De provincie Noord Holland is opdrachtgever van de Omgevingsdienst. De gedeputeerden Jeroen Olthof en Jelle Beemsterboer hebben zitting in het Dagelijks/Algemeen Bestuur van de ODNZKG en zijn daarmee politiek verantwoordelijk voor de Omgevingsdienst.

Joint Letter Of Intent Tata Steel
Tegelijkertijd heeft de provincie Noord-Holland op 29 september 2025 de Joint Letter Of Intent Tata Steel getekend. Samen met het ministerie van Klimaat en Groene Groei, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Tata Steel Nederland en Tata India. Deze intentie moet leiden tot vermindering van de uitstoot CO2 en stoffen die gezondheidsrisico’s in de omgeving veroorzaken, en tot beperking van de geluidshinder. Het is de opmaat naar de definitieve maatwerkafspraak die uiterlijk op 30 september 2026 tussen de overheid en Tata Steel afgesproken moet zijn. Met de maatwerkaanpak worden bedrijven ondersteund in hun verduurzamingsopgaven.

Tata-debat in de Tweede Kamer
Op 7 april jl. was er in de Tweede Kamer een debat over de toekomst van Tata Steel en de nog te maken maatwerkafspraak. Op dezelfde dag - voorafgaand aan dat debat - opperde CEO Hans van den Berg van Tata Steel Nederland in de Volkskrant dat er nagedacht wordt over het eerder sluiten van de Kooksgasfabrieken: “Een harde deadline kan ik nu niet geven. We kijken nu hoe we de fabrieken ontvlechten met de rest van de productie. En of je daar dan weer vergunningen voor moet aanvragen”.  

Het gaf aanleiding voor Stientje van Veldhoven-van der Meer, minister van Klimaat en Groene Groei, Jo-Annes de Bat, staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei en Annet Bertram, staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, de Tweede Kamer vlak voor het debat middels een brief te informeren.

Voor het Kabinet is - zo staat in de brief - bij het sluiten van de maatwerkafspraak van groot belang dat het bedrijf wet- en regelgeving naleeft, ook wel ‘de compliance’ genoemd. Compliance is daarom ook in de Joint Letter Of Intent opgenomen, onder andere als opzeggrond voor de staat. En gelet op het belang van compliance wordt vanuit het Rijk in de onderhandelingen met het staalbedrijf aangedrongen op zo snel mogelijke oplossingen voor de lopende handhavingstrajecten.

Versnelde sluiting
De minister en de staatssecretarissen stelden voorts in de brief aan de Tweede Kamer:

“Voor Kooksgasfabriek 2 was sluiting aanvankelijk voorzien in 2029, en voor Kooksgasfabriek 1 als onderdeel van de tweede fase verduurzaming. Wij zien het als een positieve ontwikkeling dat Tata Steel Nederland nu publiekelijk aangeeft te kijken naar het vervroegd sluiten van beide fabrieken en dat het bedrijf het van groot belang vindt om de problemen rondom beide Kooksgasfabrieken op te lossen alvorens een maatwerkafspraak wordt gesloten. Versnelde sluitingen van de Kooksgasfabrieken kan een positieve impact hebben op het verder terugdringen van de gezondheidsrisico’s en op het draagvlak in de omgeving”.

Oplossingen
Bij het sluiten van Kooksgasfabriek 2 kan gekozen worden om tijdelijk kooks van elders in te kopen. Dat schijnt duur te zijn, zeker met de huidige energieprijzen. Het sluiten van de fabriek levert ook geld op: geen boetes en heffingen meer. En het zal het maatschappelijk draagvlak voor de vergroeningstransitie behoorlijk vergroten. Het jaarlijks 35 miljoen euro investeren per Kooksgasfabriek is niet meer nodig. En de kosten die samenhangen - met het vanaf 2023 bestaande ‘verscherpte toezicht’ door de Omgevingsdienst - kunnen op nul gezet worden.

In de zomermaanden zou een onafhankelijk onderzoek gedaan kunnen worden naar wat directe sluiting voor gevolgen heeft. Er moet dan gekeken worden naar het kostenverschil tussen kooks zelf maken - alle personeels-, investerings- en productiekosten moeten dan meegenomen worden om kooks zelf te maken - en kooks inkopen. Dan kan er ook gekeken worden waar eventuele meerkosten gecompenseerd kunnen worden.