Het kabinet werkt aan een wet tegen de loonkloof tussen mannen en vrouwen, maar bestaat die kloof echt?

Het kabinet is bezig met een wet waarmee medewerkers inzicht krijgen in de beloningsstructuur in hun organisatie. Op zich niks mis mee natuurlijk. Transparantie, ook wat salaris betreft, is een goede zaak. De directe reden echter – de vermeende loonkloof – verdient het eens kritischer onder de loep genomen te worden dan doorgaans gebeurt. Ondanks de taboes die erop rusten. Deze bijdrage beweert niet dat er geen seksediscriminatie is, wel dat het in ieders belang is de discussie op te schonen en het over de feiten te hebben.

Statistieken
Volgens het CBS verdienen mannen per uur gemiddeld 10,5 procent meer dan vrouwen, in het bedrijfsleven is dat zelfs 14,5%. Schokkend zou je zeggen. Maar dan komen de relativeringen. Om er enkele te noemen: mannen werken gemiddeld in sectoren waar de beloningen hoger liggen, zoals ICT en techniek, en zij stromen sneller door naar hogere functies. Ook blijkt dat binnen functies de geslachten andere keuzes maken; vrouwelijke medisch specialisten kiezen vaker voor werk waar het contact met mensen persoonlijker is, waar mannen meer op technische expertise kicken. De functienaam mag dan hetzelfde zijn, het werk is anders.

Wanneer op deze en andere variabelen gecorrigeerd wordt, krimpen de oorspronkelijke verschillen al snel naar een dikke zes procent voor het bedrijfsleven en iets minder dan twee procent voor de overheid. Veel minder spectaculair dan waar het verhaal mee begon. Maar als je vindt dat absolute gendergelijkheid de norm moet zijn? Dan zijn die twee en zes procent natuurlijk reden genoeg tot klagen. En dat gebeurt volop. En hierbij wordt het onverklaarde restant wel erg gemakkelijk aan discriminatie en al dan niet bewuste vooroordelen toegeschreven.

Het idee dat mannen en vrouwen van elkaar verschillen – in waarden, preferenties en gedragsstijlen – zoals de gedragsbiologie en de evolutionaire psychologie aantonen, ligt niet eens als alternatieve verklaring op tafel. En vanaf dan heeft de discussie een verkeerde afslag genomen.

Onrecht
Mannen zijn in het belang van het werk bereid verder te reizen, eerder te verhuizen (ook naar het buitenland. Voor veel multinationals geldt nog steeds: hoe verder weg hoe hoger je komt), langere overuren te maken of meer onregelmatige diensten te draaien. Allemaal dingen die voor organisaties en hun bedrijfsvoering essentieel zijn. De toegevoegde waarde van medewerkers die zich deze opoffering getroosten is daarmee simpelweg groter.

De loonsverhogingen die mannen zo binnen harken zie je niet terug in cijfers over werkervaring, opleiding of het formele aantal uren dat in het arbeidscontract staat. Ook kiezen binnen dezelfde opleidingen mannen vaker voor het zelfstandige ondernemerschap – wat strikt genomen natuurlijk buiten de loonkloofdiscussie valt - of kiezen voor taken die minder populair zijn, simpelweg omdat er meer in te verdienen valt of ze zijn bereid op commissie te werken, waardoor ze of veel minder of veel meer verdienen dan collega’s op een vast salaris.

Alleen kijken naar de makkelijk te kwantificeren variabelen geeft geen objectief beeld en dan is klagen over een loonkloof unfair naar mannen. Onrecht is ook iemand valselijk beschuldigen van onrecht. Ja, ook als dat een witte  man is.

Kapitalisme
Even terug naar het begin. Als vrouwen voor 14,5% minder salaris hetzelfde werk doen? Waarom nemen bedrijven dan niet alleen nog vrouwen aan? Zouden ze echt om hun vooroordelen te kunnen botvieren, zoveel geld laten liggen? Ik kan het amper geloven, los van het feit dat als één bedrijf tot de vrouwen-only policy zou overgaan, dit meteen een enorm concurrentievoordeel zou opleveren, wat andere bedrijven dwingt het te volgen. Ik denk dat anti-kapitalisten het kapitalisme van kapitalisten zwaar onderschatten. Analyses op dieper detailniveau laten vrijwel altijd zien dat de markt zijn werk beter doet dan oppervlakkige getallen insinueren.

Waarom is de illusie van de loonkloof dan zo hardnekkig? Een belangrijke constatering is dat het grootste verschil niet gezocht moet worden tussen mannen en vrouwen, maar tussen moeders en niet-moeders (dus; mannen en vrouwen zonder kinderen). Jonge vrouwen verdienen op dit moment zelfs meer dan jonge mannen, simpelweg omdat ze het op school beter doen.

Zodra er kinderen komen zien we belangrijke verschuivingen optreden in arbeidsgedrag. Vrouwen gaan meer tijd aan de zorg besteden, mannen zetten er nog een tandje bij in hun rol van provider en gaan meer werken of zetten zich op andere manieren in om de pay-check te doen groeien. Paternalistisch? Misschien. Maar ik hecht meer waarde aan solide gedragsbiologie dan aan samenzweerderige ideeën dat mannen er op uit zijn als collectief aan de macht te blijven.

Wel het advies aan alle jonge stellen de discussie over de verdeling van zorgtaken vooraf goed af te ronden en niet pas op te pakken als de baby al in de wieg ligt. En let wel, de meeste koppels slagen er prima in daar goede afspraken over te maken waar beide partners zich in kunnen vinden. Zijn die altijd fiftyfifty? Nee, maar dat hoeft ook niet.

Beloning
Bij beloning zijn we automatisch geneigd in euro’s te denken. Maar voor een goed begrip is het belangrijk beloning iets breder te definiëren, namelijk als alles wat waarde heeft. Je kunt je bijvoorbeeld laten uitbetalen in geld maar ook in keuzevrijheid. Mannen en vrouwen maken hierin niet dezelfde keuzes, want geloof niet dat topmanagementposities waarin je een paar ton verdient per definitie leuk zijn. Maar een klein deel van de mannen en vrouwen kan gezond met de permante druk, politiek spelletjes, verantwoordelijkheid en tachtig-urige werkweken omgaan.

Amerikaans onderzoek laat zien dat 94% van de vrouwen in topposities bij de Amerikaanse elite-advocatenkantoren, na een aantal jaren deze Greedy Jobs vrijwillig ook weer verlaat. Een ander onderzoek uit de USA laat zien dat van vrouwelijke CEO’s 21% onder de veertig is, terwijl dit cijfer bij mannen slechts 1,4% bedraagt; mannen houden het langer vol en bouwen langer en meer gestaag aan hun carrière. Vrouwen kiezen verder vaak voor carrières die dichter bij hun persoonlijke waardes liggen, waar uren flexibel in te vullen zijn, en baangarantie en fysieke veiligheid in orde zijn.

Kijken we bijvoorbeeld naar bedrijfsongevallen tijdens het werk, dan zijn mannen in overgrote meerderheid de klos. Bij het aantal dodelijk ongelukken ligt dat cijfer zelfs boven de 95%. In de top-tien van gevaarlijke beroepen zijn mannen sterk oververtegenwoordigd. In het leger worden vrouwen in overwegend niet-gevaarlijke rollen geplaatst. Je zou kunnen zeggen; vrouwen worden uitbetaald in veiligheid, in een evenwichtigere balans werk-prive en in keuzevrijheid. Dat is prima, maar accepteer dan ook dat niet beide beloningsvormen maximaal kunnen zijn maar er altijd sprake is van een trade-off; het één of het ander.

Verder blijkt dat wanneer vrouwen in grote aantallen toetreden tot functies die voorheen door mannen vervuld werden, dit zowel betekent dat het salaris afneemt maar dat ook de fysiek veiligheid toeneemt. Mannen vinden het misschien stoer gevaar te trotseren; vrouwen worden daar niet warm van en eisen veiligheid. Dat is vooruitgang.

Kortom; laten we in de discussie over de loonkloof naar de feiten kijken -  naar alle feiten – en zoeken naar oplossingen voor de problemen die ook echt opgelost moeten worden. En nog belangrijker: als we vrouwen in hun kracht willen zetten, moeten we stoppen ze steeds als slachtoffers neer te zetten.