Het akkoord is rond. Nu begint de echte formatie: bij GroenLinks-PvdA

Het eerste wat opvalt: CDA en D66 hebben de VVD een zachte stoel neergezet (en noemen het ‘stabiliteit’)

Er zijn coalitieakkoorden die je leest als een routekaart. Dit is er eentje die je leest als een verzekeringspolis. Voor de VVD, welteverstaan.

Want kijk naar de ruil: D66 en CDA nemen het politieke risico en het podium, verpakt in het verhaal van “Nederland weer in beweging”, terwijl de VVD haar beleidscomfort als een rode loper voor zich uitgerold ziet. Op wonen geen echte fiscale hervormingen: hypotheekrenteaftrek blijft buiten schot, middenhuur wordt niet stevig gereguleerd. Precies het soort afwezig beleid dat je “ruimte voor de markt” noemt als je zelf al een huis hebt. En op belastingen is het D66-verhaal over verschuiven van arbeid naar vermogen en vervuiling grotendeels verdampt: CO₂-heffing niet zoals beoogd, boxhervorming beperkt, bedrijven ontzien — de VVD-lijn wint op de plekken waar het pijn zou doen. Dat is geen toeval, dat is de prijs van VVD-steun.

En dan is er de vorm: dit is een minderheidskabinet. 66 zetels in de Tweede Kamer, en straks ook in de Eerste Kamer geen vanzelfsprekende meerderheid. Dat is niet per se slecht — minder dichtgetimmerd kan democratischer zijn — maar het is wél een politiek experiment met een hard randje. Zelfs de informateur grapt bij de NOS dat ze een goed koffiezetapparaat moeten kopen, omdat ze continu steun moeten gaan ‘halen’.

De kern is: D66 en CDA hebben VVD-zekerheden ingebouwd om VVD-nerveuze achterbannen gerust te stellen, en noemen dat vervolgens “verantwoord bestuur”. Maar verantwoordelijkheid zonder macht is iets anders: het is ook gewoon verantwoordelijkheid zonder garantie. En daarmee is Kabinet-Jetten I vanaf dag één een kabinet dat niet alleen beleid moet maken, maar vooral: meerderheden moet huren.

Ja, D66 leverde veel in — maar het akkoord heeft wél maatschappelijk draagvlak op precies de plekken die Nederland draaiende houden

Natuurlijk voelt het voor D66 als slikken. Je kunt het zelfs in cijfers samenvatten: waar D66 volgens de CPB-doorrekening groots wilde investeren in klimaat en stikstof, eindigt het akkoord lager en voorzichtiger; waar D66 wilde hervormen (fiscaliteit, democratische vernieuwing, toeslagen), eindigt het akkoord vaak in halve zinnen en hele omwegen. Dat is het klassieke lot van de progressieve partij die “wil meeregeren”.

Maar hier komt de ongemakkelijke waarheid voor cynici: dit akkoord lijkt óók op een document dat buiten Den Haag serieus genomen wordt. Niet door twittertribunalen, maar door partijen die dagelijks bezig zijn met uitvoering, opschaling, investeringen en transities.

Kijk naar de reactie vanuit de ROM’s: het “verdienvermogen van morgen” staat expliciet op de agenda — innovatie, strategisch industriebeleid, defensie & veiligheid, startups en scale-ups, regio’s en ecosystemen. Dat klinkt als de taal van uitvoerders: minder versnippering, meer focus, meer doen. En die lijn zie je terug bij Invest-NL, dat het akkoord leest als een duw richting een nationale investeringsinstelling, extra investeringsvermogen (3–5 miljard), garanties, bundeling van publieke instrumenten, en afstand tot de politieke dagkoers.

En zelfs in het stikstofdossier — normaal een moeras waar elk akkoord in wegzakt — klinkt er bij belangrijke spelers een opvallend constructieve toon. Alex Datema (Rabobank Food & Agri) prijst de balans tussen landelijke doelen en regionale uitvoering, met scherpe doelen maar haalbare tijdslijnen en ruimte voor ondernemerskeuzes — mét de waarschuwing dat die keuzes niet “makkelijk” zullen zijn. Dat is eigenlijk precies wat volwassen politiek is: geen sprookjes, wel richting.

Met andere woorden: D66 heeft misschien niet alles binnengehaald, maar het akkoord lijkt wél te landen bij instituties die Nederland door de komende geopolitieke en economische storm moeten loodsen. En dat is niet niks in een tijd waarin “beleid” vaak vooral bestaat uit persmomenten en de rest uit moddergooien. (Vraag dat maar aan de VVD, die al jaren excelleert in beeldvorming boven inhoud — een patroon dat ik eerder ook fileerde.)

Lof voor de dealmakers — maar vergeet nooit: dit kabinet leeft bij de gratie van Klaver

Laat ik het scherp zeggen: de onderhandelaars van D66 verdienen lof. In een versnipperd landschap 66 zetels achter een plan krijgen is knap. Het is bestuurlijk lef om met VVD en CDA een koers te smeden die tenminste een poging doet om te regeren in plaats van te twitteren.

Maar precies daar zit de kwetsbaarheid: de sleutel van Kabinet-Jetten I ligt niet in Nieuwspoort. Die ligt bij GroenLinks-PvdA. In de Eerste Kamer is GL-PvdA groot en cruciaal; in de Tweede Kamer kan de partij in één klap de ontbrekende zetels leveren.

En dus is de toespraak van Jesse Klaver op het partijcongres dit weekend niet een gezellig moment voor de achterban, maar een strategisch ijkpunt voor de levensduur van het kabinet. Joop.nl schreef het vandaag al: zaterdag overleg, zondag de politieke lijn richting de achterban — dat is in de praktijk minstens zo bepalend als de glimlach van Jetten bij de presentatie.

Dat maakt het kabinet tegelijkertijd hoopvol en riskant. Hoopvol, omdat je een route krijgt waarin de oppositie écht iets te zeggen heeft. Riskant, omdat je elke maand in een nieuwe onderhandeling belandt: klimaat, zorg (eigen risico), migratie, stikstof, investeringen — alles wordt een proefballon richting Klavers fractiediscipline en achterban-geduld.

De vraag is dus niet alleen: “Wat staat er in het akkoord?” De vraag is: hoeveel politieke adem zit er in dit experiment voordat het permanente campagnestand wordt?

Want een minderheidskabinet kan een bewijs van volwassenheid zijn. Maar het kan ook eindigen als een kabinet dat elke week om een handtekening vraagt — en elke maand een stukje van zichzelf inlevert.