Herinneringen aan de Nakba

Afgelopen week vond de herdenking plaats van de Nakba, de etnische zuivering van het merendeel van de Palestijnse bevolking voor en tijdens de stichting van de staat Israël.

Een grote demonstratie, met meer dan duizend deelnemers, in Tel Aviv werd door de Israëlische politie verboden en vervolgens door de organisatoren afgelast. In plaats daarvan kreeg de herdenking gestalte in een reeks kleinschalige bijeenkomsten in landbouwgebieden en parken die zijn aangelegd op de ruïnes van dorpen waarvan de inwoners in 1948 werden verdreven. Het ging om optochten, filmvertoningen, educatieve activiteiten voor kinderen en rondleidingen, onder de titel Returning to the Village.

In 1948 was sprake van een etnische zuivering die culmineerde in wat tegenwoordig door internationale juristen ook wel domicide wordt genoemd: het vernietigen van huizen maar ook van identiteit, het gemeenschappelijke thuis. Deir Yassin is het bekendste voorbeeld. Dit dorp, gelegen vlakbij de huidige Knesset in Jeruzalem, werd aangevallen door de Irgoen, een paramilitaire zionistische organisatie. Nadat meer dan honderd Palestijnse burgers werden gedood, vluchtten de bewoners en werd het dorp later met de grond gelijk gemaakt, zoals honderden andere Palestijnse dorpen.

In een interessant artikel stelt Hagai al-Ad, voormalig directeur van de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem, dat Ben-Gurion, de eerste Israelische premier, met zijn beleid in feite de weg plaveide voor latere etnische zuiveringen. Ben-Gurion verklaarde dat etnische zuivering niet mogelijk was zonder massamoorden zoals die in Deir Yassin: “A Jewish state without Deir Yassin throughout the country can only be in a dictatorship of the minority.” In een andere aan hem toegedichte uitspraak gokte Ben Gurion op de uitwissing van Palestijnse herinneringen aan die oude gemeenschappen: “The old will die and the young will forget.”

Dat gebeurde natuurlijk niet. Naast de jaarlijkse gezamenlijke terugkeertochten is de terugkeer naar het vroegere familiehuis met alle complexe gevoelens een terugkerend thema in Palestijnse romans en films. Een recent voorbeeld is de film All That’s Left of You van Shireen Dabis. Ik herinner me door Palestijnen georganiseerde dagtochten langs oude verwoeste nu beboste plaatsen, gemarkeerd door de onverwoestbare cactus, of met als enig overblijfsel het huis van de mukhtar, het dorpshoofd, dat met zionistische milities samenwerkte en wiens huis daarom bleef staan.

Mary en ik namen in het verleden ook deel aan uitstapjes naar de resten van het dorp waar onze vroegere buren in het vluchtelingenkamp ‘Azza bij Bethlehem vandaan kwamen: Beit Jibrin, nu een archeologisch park. Of naar Ein Karem, het mooie dorp waar kennissen van Mary oorspronkelijk vandaan kwamen, traditioneel bekend als de geboorteplaats van Johannes de Doper. De inwoners van Ein Karem vluchtten naar Bethlehem na wat er gebeurde in het nabijgelegen Deir Yassin.

Maar de Nakba behoort niet tot het verleden. Gaza is de afgelopen jaren grotendeels verwoest en het doden daar gaat dagelijks door. Op de West Bank worden bedoeïenendorpen in door Israël gecontroleerd gebied C met intimidatie en geweld ontruimd. In het huidige Libanon wordt een Israëlische militaire doctrine toegepast die ervanuit gaat dat bij de bestrijding van Hezbollah grote delen van de burgerbevolking kunnen worden geëvacueerd. Vervolgens worden huizen en wijken opgeblazen, met grote onzekerheid of mensen ooit kunnen terugkeren.

De gemeenteraadsverkiezingen op de West Bank van afgelopen zaterdag drukken ondanks alle tekortkomingen iets uit van het gevoel van een gezamenlijk Palestijns “huis.” Mary toont haar blauwe duim als bewijs dat ze gestemd heeft.

Op Al Jazeera kijken we naar de gemeenteraadsverkiezingen in Deir al-Balah — de enige stad in Gaza die nog enigszins overeind staat. Afgelopen week vond daar een feestelijk massahuwelijk plaats, met honderden paren; de bruiden gekleed in traditionele Palestijnse dracht. Zo’n massahuwelijk gebeurt uiteraard om praktische redenen, maar het is ook een schier onmogelijk statement onder de gegeven omstandigheden: wij zijn hier en blijven hier.