Hallo Dingle

Ik keek laatst naar een oud filmpje van Rijk de Gooyer en Johnny Kraaijkamp. Een poppenspel: ‘Hallo Dingle, hallo Dangle, waar is Flim Flam?’ Hilarisch. Tot het einde, want dan verschijnt er een vrouw die het tweetal komt assisteren. Ze heeft een puntige bh aan, de zogenaamde 'bullet bh', ze giechelt hoog en kijkt koket. Rijk besnuffelt haar, zoent haar in haar nek en knipoogt naar de kijker. Voor Johnny verschijnt er ook zo'n vrouwtje. Ze doen gauw de gordijnen dicht. Einde sketch.

Het paste bij de wereld van toen, waarin de vrouw thuis de boel op orde hield: het huis schoon, de kleren gewassen, de kinderen fris en de broodtrommel mee voor manlief. En een paar keer in de week gewillig in bed.

Ook in andere populaire beelden zag je die rolverdeling terug. Neem Tarzan en Jane. De veel oudere man, Johnny Weissmuller, een voormalig zwemmer en waterpolospeler met zijn hoge borstkas, was de beschermer van Jane, een kleine vrouw die onder zijn oksel paste. Boy, hun geadopteerde zoon, was al snel net zo groot als Jane. De man in spe.

Gelukkig veranderde er veel.

De Dolle Mina's verschenen. En Pippi Langkous: een brutaal meisje dat voor niemand bang was, beleefde de wildste avonturen. Ineens was haar buurjongetje, Tommy, degene die angstig en verlegen was.

Ook kinderboeken waren erg rolbevestigend. Zelfs Jip en Janneke van Annie M.G. Schmidt ontkwamen er niet aan. Jip was voortdurend stoer en ondernemend, Janneke vaker voorzichtig en bangig.

Er kwam verandering, de VPRO zond vooruitstrevende programma's uit. Hoepla, waar Phil Bloom in 1967 met blote borsten in beeld verscheen, er werden Kamervragen over gesteld.

Er kwamen kinderprogramma's als Purno de Purno en de bazige Roos met haar timide mannen. Of Rembo & Rembo, die schopten tegen de gevestigde orde.

Ook waar je als jongen of meisje mee mocht spelen stond toen vast. De poppenhoek, vroeger streng gescheiden van de gereedschapshoek, werd op de school van mijn zonen stiekem bezocht door jongens. Ze hesen zich in een oude jurk en speelden moeder. Zelf zat ik als kind met zweethanden boven een groezelig borduurwerkje, terwijl de jongens een prachtige plek kregen om te timmeren en te zagen.

Er veranderde veel: er kwam meer genderneutrale kinderkleding en de strikte splitsing tussen jongens- en meisjesspeelgoed verdween min of meer. Niet dat jongens voortaan met poppen moesten spelen en meisjes met auto's. Het gaat er juist om dat het minder uitmaakt. Je hoefde je niet meer zo strikt te gedragen naar het plaatje dat bij je geslacht hoorde.

Dat verschil is belangrijk. Een vrouw die er vandaag bewust voor kiest om thuis voor de kinderen te zorgen, is niet automatisch onderdanig. En een man die graag de kostwinner is, is niet automatisch een machoman. Het gaat om de ruimte om zelf te kiezen. Het wordt pas iets anders wanneer een specifieke rol wordt gepresenteerd als de 'natuurlijke' of enige juiste verhouding tussen mannen en vrouwen.

De oude uitzendingen tonen hoe het toen was. Maar wanneer je deze beelden steeds opnieuw achter elkaar ziet, kunnen ze samen een verhaal gaan vertellen over hoe een man en een vrouw horen te zijn. Het algoritme biedt je na zo'n filmpje nog twintig filmpjes aan die precies hetzelfde beeld bevestigen.

Vroeger waren die vrouwen mij niet opgevallen. We keken naar de grap. Nu, zoveel jaren later, zie ik opeens verbijsterd haar ondergeschikte rol.

Binnen delen van de huidige manosfeer wordt een conventionele verhouding tussen mannen en vrouwen opnieuw uitgedragen: de man als dominante figuur, de vrouw als aantrekkelijk, ondersteunend wezen. Bij figuren als Andrew Tate is dat de boodschap over mannelijkheid en vrouwelijkheid. Ook een corrigerende tik past in dit plaatje.

Er zijn ook vrouwen die deze klassieke rol als huisvrouw en ondersteunende echtgenote omarmen, de zogenaamde 'tradwife'. De oude rol in een nieuw jasje.

Misschien is dat wel het merkwaardige aan nostalgie. Je kijkt terug en ziet niet alleen wat er vroeger was. Je ziet ook wat je toen nog niet zag. Hallo Dingle… jammer dat de assistente met de bullet bh destijds niet een greep in een mannenkruis deed, met de woorden, ‘ha, hallo Dangle’.