De ontdekker van Italië is deze maand overleden

Onderwerp: adam fortunate eagle has passed away

Bericht: sorry, your letter came too late, he died on may 11 and i just got your letter on may 14. so i guess anything you can glean from his publications or dvd's or other interviews....i say go for it. -ns (daughter)

Afgelopen weekend ontving ik de bovenstaande email van de dochter van Adam Fortunate Eagle, de Native American die in 1973 in Rome aankwam en bij zijn komst claimde dat hij Italië had ‘ontdekt’.

Een paar weken vooraf aan die korte, droevige email was ik, met meer geluk dan wijsheid, in contact gekomen met zijn dochter en haar gemaild dat ik haar vader wilde interviewen. Met alle feestelijkheden die op 4 juli rondom de 250ste herdenking van the Declaration of Independence plaats gaan vinden, kan het geen kwaad om stil te staan bij wat voorafging aan die herdenking: de ‘ontdekking’ van de VS, schreef ik in mijn email. En daarbij wilde ik vooral stilstaan bij die simpele, maar o zo mediagenieke actie die haar vader in 1973 ondernam.

Het scalperen van Columbus, de vloek van Livermore en de bezetting van Alcatraz
Adam Fortunate Eagle, geboortenaam Adam Nordwall, werd in 1929 in Minnesota geboren. Zijn vader is van Zweedse komaf en zijn moeder behoort tot Chippewa/Ojibwe Tribe. Als hij in 1973 in Rome aankomt om deel te nemen aan een internationale conferentie heeft hij al een aantal memorabele acties op zijn naam staan: tijdens de jaarlijkse heropvoering (reenactment) van de ontdekking van de VS in San Francisco in 1968 trekt hij de pruik van degene die Columbus speelt van zijn hoofd waardoor bij het publiek de indruk ontstaat dat hij Columbus scalpeerde, of zoals hij het zelf beschrijft: The reaction of the audience was, "My God, the Indians have scalped Columbus!".

In 1969 sprak hij tijdens een ceremonie een vloek uit tegen de stad Livermore, CA omdat die stad had besloten om een kunstwerk van hem, een totempaal van ruim vijf meter lang, met één meter in te korten. Om onverklaarbare redenen heeft de stadsriolering van Livermore tientallen jaren na die vloek last gehad van overstromingen. Vlak na die actie was hij medeorganisator van de bezetting van het beruchte eiland Alcatraz, een actie die negentien maanden duurde en het doel had om de deplorabele staat van de Native Americans en hun ontnomen rechten onder publieke aandacht te brengen.

De ontdekking van Italië, 1973
Het was ruim twintig jaar geleden dat ik voor het eerst over Adam Fortunate Eagle hoorde. In die tijd maakte ik met mijn toenmalige collega Gideon Levy een tv-reportage voor de VPRO over de Amerikaanse presidentsverkiezingen die ons onder andere naar Mount Rushmore bracht, het ‘bergmonument’ met de hoofden van vier Amerikaanse presidenten. Gerard Baker / Yellow Wolf, de eerste toezichthouder van Rushmore met Native American achtergrond, vertelde ons trots over de actie van Adam Fortunate Eagle in 1973.

Nadat ik medio april de contactgegevens van zijn dochter had gevonden en haar voor het eerst e-mailde, schreef ze me terug: “my father is 96 and partially deaf, so an in person meeting would be best...but also a written outline of what you want to cover and he sometimes gets confused. mail a hard copy (as i have no printer) to adam fortunate eagle.”. Ik stuur de ouderwetse papieren brief naar het adres dat onderaan de email staat.

In 1973 is Adam Fortunate Eagle uitgenodigd om deel te nemen aan een internationale conferentie in Rome. Bij aankomst op 24 september besluit hij om de "Doctrine of Discovery” toe te passen, maar dan in omgekeerde richting. De “Doctrine of Discovery” was een juridisch en religieus idee uit de 15e eeuw, gebaseerd op pauselijke besluiten (edicten) van de katholieke kerk. Het gaf christelijke ontdekkingsreizigers het recht om

niet-christelijke gebieden in bezit te nemen, te koloniseren en de oorspronkelijke bewoners te overheersen. Daarbij ontstond het idee dat ‘ontdekte’ gebieden als terra nullius, niemandsland, konden worden beschouwd, waardoor de rechten en soevereiniteit van inheemse volkeren werden genegeerd.

Direct na aankomst, nog op het tarmac van Leonardo da Vinci - Fiumicino vliegveld en in vol ornaat spreekt Adam Fortunate Eagle de volgende historische woorden uit: “In the name of the American Indian and pursuant to the Doctrine of Discovery, I hereby lay claim to Discovery of Italy. This land is now mine and the Italians are my subjects.” Met gevoel voor ironie vertelt hij later dat “tot mijn grote verbazing en vreugde zie ik dat Italianen graag ontdekt worden.”

Hij wordt een instant beroemdheid in Italië.

Zo ontmoet hij de toenmalige Italiaanse president Giovanni Leone, aan wie hij een vredespijp geeft, en benoemt hij de actrice Gina Lollobrigida tot ‘titulair hoofd’ van Bureau of Italian Affairs (BIA), een duidelijke verwijzing naar de Amerikaanse Bureau of Indian Affairs (BIA). En hij mag op audiëntie naar het Vaticaan: paus Paulus VI wil hem ontmoeten.

Zoals gebruikelijk bij dit soort ontmoeting reikt de paus zijn hand uit, met de bekende pauselijke ring. Het is dan de bedoeling dat de andere de ring kust. Maar Adam Fortunate Eagle is goed voorbereid en reikt óók zijn hand uit, met een zilver-turquoise ring die door een Navajo zilversmid is gemaakt. De aanwezigen happen naar adem terwijl de spanning en afkeuring op hun gezicht af te lezen is.

Maar de paus breekt het ijs: met een enorme grijns op zijn gezicht schudt hij de hand van Adam Fortunate Eagle.

Toekomst: veranderingen van beleid en volledige erkenning?
Adam Fortunate Eagle heeft vaak op die gebeurtenis teruggeblikt, zo ook in 1997: “Het was nooit mijn bedoeling om de controle over het land of mijn nieuwe onderdanen over te nemen. Dit was slechts een ontdekking ter illustratie van wat anderen hebben gedaan, zoals de geschiedenis herhaaldelijk heeft aangetoond: La Salle van de Mississippi, Henry Hudson van de Hudson, Juberton Piuke van Pikes Peak, generaal Fremont van Pyramid Lake in Nevada, enz. Francisco de Vitoria, de vader van het internationaal recht, schreef begin 1500 een juridisch stuk waarin hij stelde dat als de ontdekking en bezetting van de wereld de Europeanen de mogelijkheid gaf om deze in bezit te nemen, de indianen evenveel recht zouden hebben om hun soevereiniteit uit te breiden over Spaanse of andere Europese gebieden.”

In maart 2023 verwierp het Vaticaan formeel de pauselijke edicten die met de doctrine verband hielden, en verklaarde officieel dat de katholieke kerk nooit de onderdrukking en het historische misbruik van inheemse volkeren had willen rechtvaardigen. Maar omdat de doctrine diep verankerd is in de eigendoms- en grondwettelijke wetgeving van landen zoals de VS en Canada, blijven inheemse activisten en juristen aandringen op veranderingen in het binnenlandse beleid en volledige erkenning van de inherente rechten van inheemse volkeren.