De handreiking van Jesse Klaver is ook een waarschuwing

Vrijdagavond in Den Bosch hield Jesse Klaver een rede die in de Nederlandse politiek zeldzaam is geworden. Hij sprak niet over winnen of uitsluiten, maar over bestuurbaarheid en verantwoordelijkheid. Over het eenvoudige, maar vergeten inzicht dat een democratie alleen kan functioneren als politieke tegenstanders elkaar blijven erkennen als legitieme partners.

Die boodschap staat haaks op de politieke realiteit waarin Nederland zich nu bevindt.

Het minderheidskabinet is geen toevallig compromis, maar het resultaat van een politieke cultuur waarin polarisatie jarenlang is ingezet als strategisch instrument. De VVD regeert nu in een constructie die niet is gebouwd op samenwerking, maar op uitsluiting van partijen die uiteindelijk toch nodig blijken.

In die ontwikkeling speelde Dilan Yesilgöz een centrale rol. Haar framing van GroenLinks-PvdA en haar kiezers als links-radicaal was geen incident, maar een consistente politieke lijn. Daarmee werd niet alleen een ideologisch verschil benadrukt, maar ook de mogelijkheid tot samenwerking verkleind.

Het paradoxale is dat deze strategie nu terugkeert als boemerang. Een kabinet dat afhankelijk is van de steun van de partij die eerder werd buitengesloten, is geen teken van politieke vernieuwing, maar van strategische uitputting.

De bereidheid van GroenLinks-PvdA om akkoorden te sluiten wordt nu gepresenteerd als pragmatisme. In werkelijkheid is het een poging om bestuurlijke schade te beperken. Steun is geen liefdadigheid. De prijs van stabiliteit zal hoog zijn, in beleid, toon en machtsverhoudingen.

Wat in veel analyses ontbreekt, is dit inzicht: het minderheidskabinet is geen bestuurlijke oplossing, maar een democratisch symptoom. Het markeert het moment waarop polarisatie niet langer alleen electorale winst oplevert, maar bestuurlijke schade.

De vraag is niet of GroenLinks-PvdA bereid is verantwoordelijkheid te nemen. Dat heeft de partij laten zien. De vraag is of de VVD bereid is haar eigen politieke strategie onder ogen te zien. Zolang politieke tegenstanders worden neergezet als ideologische vijanden, blijven akkoorden fragiel en coalities instabiel. De rede van Klaver was daarom geen partijpolitiek moment, maar een waarschuwing.