De grootste illusie van Nederland schuilt in het feminisme

Het grootste succes van het Nederlandse feminisme is misschien wel dat het ons heeft laten geloven dat de strijd voorbij is. Rond Internationale Vrouwendag verschijnen paarse campagnes, inspirerende speeches en hashtags over empowerment. Feminisme wordt gepresenteerd als een succesverhaal: vrouwen hebben stemrecht, studeren aan universiteiten en nemen deel aan het publieke leven.

Maar wie de geschiedenis kent, weet hoe recent deze veranderingen zijn. Tot 1956 waren getrouwde vrouwen in Nederland wettelijk handelingsonbekwaam. Juridisch stonden zij onder het gezag van hun man. Ze konden geen contracten sluiten, geen financiële beslissingen nemen en niet werken. Dat is nog geen twee generaties geleden. De vrouwenemancipatie waar we vandaag zo vanzelfsprekend over spreken is dus historisch gezien piepjong.

Uit de Emancipatiemonitor 2025 blijkt dat vrouwen in Amsterdam hoger opgeleid zijn dan mannen, maar toch minder vaak economisch zelfstandig zijn. Vooral na de geboorte van het eerste kind ontstaat er een duidelijke kloof tussen mannen en vrouwen. En hier gaat het niet alleen over vrouwen van kleur. Integendeel. Het laat zien hoe hardnekkig ongelijkheid nog steeds is, zelfs binnen groepen vrouwen die worden gezien als volledig geëmancipeerd.

Toch blijft het idee bestaan dat feminisme in Nederland vooral een succesverhaal is. Zoals theologe Janneke Stegeman beschrijft, heeft Nederland een hardnekkig zelfbeeld: dat van een land dat vrij, modern en vooruitstrevend is. Dat idee van morele vooruitgang zit diep in de Nederlandse cultuur. Maar dat zelfbeeld kan ook een vorm van zelfbedrog zijn.

Wanneer een samenleving zichzelf ziet als al geëmancipeerd, wordt het moeilijk om te erkennen waar die emancipatie nog tekortschiet. Dan verandert feminisme langzaam van een kritische beweging in een bevestiging van hoe goed we het al doen. In dat licht wordt ook vaak gesproken over “wit feminisme”. Dat begrip wordt meestal gebruikt als kritiek. Maar misschien is het ook onvermijdelijk dat feminisme in Nederland lange tijd wit was, omdat juist daar een grote emancipatie slag moest plaatsvinden.

Het probleem ontstaat wanneer die geschiedenis wordt verteld alsof dit het hele verhaal is. Alsof feminisme vooral een nationale overwinning is. Maar feminisme was nooit bedoeld als een geruststellend verhaal. Het was bedoeld om macht te bevragen.

Als moslimvrouw en vrouw van kleur zie ik hoe snel feminisme verandert in een spiegel waarin Nederland vooral zichzelf bewondert. Maar emancipatie is geen spiegel. Het is een voortdurende strijd om macht, vrijheid en gelijkwaardigheid. De grootste illusie van Nederland is niet feminisme, maar dat er gedacht wordt dat het af is.