De gluurbuur

Mijn tante woonde in de Korte Leidsedwarsstraat. Ze zat graag bij het raam; ze tuurde in een kleine buitenspiegel die, strategisch opgesteld, de hele straat besloeg. 'Het spionnetje, ik kijk wie er aanbelt,' zei ze. Ze keek de hele middag.

In de jaren 70 kwam de legendarische actiepop van Steve Austin naar aanleiding van de serie op de markt. Beter bekend als 'De Man van Zes Miljoen' (The Six Million Dollar Man). De pop had een bionisch oog: je kon door een gaatje in zijn achterhoofd kijken om een vergroot beeld van de wereld te zien. Er was ook een vrouwelijke tegenhanger, Jaime Sommers, de verloofde van Steve Austin. Als gevolg van een ongeval tijdens een parachutesprong werden haar benen, rechterarm en rechteroor vervangen door bionische implantaten. Ze stond veelvuldig stil in de serie, haar oor gespitst en ving gesprekken in de verte op, waarna ze een enorme spurt nam met haar bionische benen. Een verademing naast de statige Barbie die doelloos rondtrippelde.

Jaren later kreeg de Canadese filmmaker Rob Spence, die door een ongeluk een oog miste, een camerakunstoog. Zijn project trok wereldwijd de aandacht en startte de discussie over inbreuk op privacy. De technologie zat zichtbaar in zijn oogkas; hij kon niet stiekem filmen.

Hoe anders is dat nu techgigant Meta met de Ray-Ban AI-bril het gluren heeft gecamoufleerd als een alledaags, onzichtbaar modeaccessoire. De maatschappelijke ophef over deze gluurbril is de afgelopen weken losgebarsten. Grote opticiens halen de brillen uit de schappen. Privacy-organisaties dreigen met rechtszaken vanwege het acute risico dat er stiekem opnames worden gemaakt van dames in kwetsbare ruimtes. Het is overduidelijk dat zij hierin het grootste doelwit zijn.

Maar wie denkt dat dit uitsluitend een 'vrouwenprobleem' is, kijkt niet ver genoeg. Het is geen kwestie van de vrouwelijke helft van de bevolking beschermen door wielrennersbroeken uit te delen op bierfeesten. Bezoekers in opwaaiende dirndl-jurken op een draaischijf zullen ook voor de gluurbril uitgebreid gefilmd zijn. Deze onzichtbare camera's beschadigen de veiligheid van iedereen in onze samenleving, al treft het deze groep en jongeren het allermeest.

Waar een smartphone nog opvalt als iemand hem op je richt (alhoewel iedereen je kan filmen, iedereen heeft toch altijd de telefoon bij de hand), wist de slimme bril elke vorm van sociale controle en herkenbaarheid uit. Het gaat om opnames in de sportschool, de sauna, het ziekenhuis, tijdens het regelen van bankzaken, of ergens een pincode intikken.

Ook al verschijnen deze beelden misschien niet daadwerkelijk online, het zit hem in de constante achterdocht. Als elk montuur op de neus van een voorbijganger een cameralens kan zijn, verdwijnt de vrijheid om onbespied jezelf te zijn. Het opnamelampje als waarschuwing is onzin: het is zo afgeplakt. Scholieren en mensen met een beperking kunnen online belachelijk gemaakt worden. Bedrijfsgeheimen, vertrouwelijke gesprekken tussen arts en patiënt, of simpelweg een privégesprek in de trein: alles ligt op straat.

Scholen en bedrijven kunnen onmogelijk elk brilmontuur bij de deur gaan inspecteren op microchips. Hoewel vrouwen en jongeren het grootste slachtoffer zijn, gaat het om het recht op privacy van ons allemaal. Er moet een algeheel verbod op slimme camerabrillen in de openbare ruimte, het onderwijs en op de werkvloer komen. Met uitzondering voor medische hulpmiddelen voor blinden en slechtzienden. Het is te hopen dat deze brillen voor die specifieke doelgroep blijven bestaan, als ze niet meer massaal geproduceerd mogen worden en er niet dik aan verdiend kan worden.