Bestuurders moeten beter omgaan met diaspora’s en transnationale vraagstukken

“Iraniërs worden van alle kanten bedreigd, ook uit naam van 'democraat' Pahlavi”, kopte NOS gisteren. Daar zit je dan als Nederlandse stads- of landsbestuurder. Het conflict van duizenden kilometer verderop speelt zich ook af binnen de lands/stadsgrenzen die onder jouw verantwoordelijkheid vallen. Deze keer gaat het om Iraniërs onderling, de vorige keer over de grote polariserende impact van de Gaza-oorlog, in het verleden onder andere over Koerden versus Turken en Eritreërs onderling.

Wat is de receptie van onze bestuurders van het feit dat Nederland al lang ook uit transnationale burgers bestaat? Hoe gaan onze bestuurders om met deze transnationale burgers en hun historische en emotionele banden? De burgers die emotioneel uit andere etnische, culturele of religieuze bronnen tappen dan die van het historisch en geografisch ingebedde emotionele huishouden van Jan Modaal?

In één woord: niet. Veel te ingewikkeld vindt men het, die verscheidenheid aan transnationale emotionele banden en loyaliteiten. De Nederlandse bestuurder heeft daar in de regel geen zin in. Tenzij het om lekker eten en exotica vieren gaat. Vooruit dan maar, als er toch onder veel druk over koloniaal verleden een excuus uitgesproken moet worden, dan doet men dat, zij het vaak met tegenzin. Voor de rest is het meest gebruikte adagium van onze bestuurders, van ministers tot burgemeesters, rondom transnationale vraagstukken: “Breng dat conflict niet naar hier”. Daarmee maken onze bestuurders zich er veel te makkelijk vanaf. En keer op keer blijkt dat het niet werkt. Kop in het zand, het loont niet.

Wat te doen?

Wat hoe dan ook niet werkt is haastig, zonder nadenken en vanuit een reflex – vanuit een door de eigen historie gedreven blik en ordening van loyaliteiten – partij kiezen. Meerdere burgermeesters hesen in navolging van premier Rutte haastig de vlag van Israël na 7 oktober, om daarna met veel spijt op zoek te gaan naar een vredesduifvlag als alternatief, toen de woedende Palestijnse medewerkers of stadsbewoners op hen afstapten met de vraag of ze ook ooit in overweging hadden genomen om na zoveelste aanval van Israël op onschuldige Palestijnse burgers in de jaren daarvoor de vlag van Palestina te hijsen.

Wat ook niet helpt is om transnationale botsingen hier op hun beloop te laten, hopend dat de conflicten zijn op te lossen met de tamelijk vreedzame polderstijl. Transnationale botsingen van hier zijn in de regel een gevolg van grote regionale of nationale rivaliteiten en conflicten elders. Er staat heel veel op het spel voor betrokken partijen daar. De beeldvorming in het Westen en wat hier op straat te zien en te horen is en terug te lezen in de media telt zwaar mee. Het is heel veel waard voor de rivaliserende partijen in die andere regio om hier te beïnvloeden hoe de diaspora zich uit en welke partij zij kiest. Onlangs waarschuwde ik voor de toenemende polarisatie binnen de Iraanse diaspora en die onzichtbare hand: ”Ook op straatniveau gaat de beïnvloeding door, in wat zich soms afspeelt tijdens demonstraties tegen de oorlog of juist bij demonstraties voor de oorlog met steunbetuigingen aan Amerika en Israël. In hoe de demonstratie georganiseerd is, wat er wordt gezegd en geroepen, schemert soms de onzichtbare hand van de elkaar bestrijdende staten door.”

Die mogelijke onzichtbare hand van rivaliserende partijen daar in de dynamiek van hoe het er hier onder transnationalen aan toe kan gaan, moet je leren herkennen als bestuurder. Je kunt het je als lands- of stadsbestuurder niet meer permitteren om te denken dat het buitenland een zaak is van de minister van Buitenlandse zaken en zijn ambtenaren en de minister van Defensie en haar generaals. Buitenland is hier, aangezien dit land – of je het nu leuk vindt of niet – ook vele transnationale burgers kent.

Toegegeven, het is lastig om bij dergelijke transnationale vraagstukken evenwichtig te blijven als bestuurder. Enerzijds heb je er als bestuurder in onze democratische rechtsstaat voor te zorgen dat de diaspora in alle vrijheid de eigen emoties en standpunten mag uiten over wereldconflicten die hen aan het hart gaan, in alle verscheidenheid en vrij van welke soort intimidatie dan ook. Anderzijds behoor je als bestuurder ook te zorgen dat jouw burgers geen speelbal worden van een propagandaoorlog of van buitenlandse beïnvloeding.

Het wordt tijd dat onze stads- en landsbestuurders zich beter gaan verdiepen in transnationale vraagstukken die Nederland aangaan en zich met het juiste inzicht en met werkbare morele en praktische kaders equiperen om daarmee om te gaan. De grote wereld daarbuiten is ook een binnenlandse aangelegenheid geworden.