Academische vrijheid en AGORA

Het grote, vierkante, okergele gebouw waarin de Faculteit Sociale Wetenschappen (FSW) van de Universiteit Leiden huist, heeft een naamsverandering ondergaan. De universiteit is sinds een tijd bezig met zijn eigen slavernijverleden. De naam “Pieter de La Court” is verbonden met de slavenhandel. En daarom werd het gebouw fluks omgedoopt in  “Agora”.

Agora… Angora. Pluizig. Inclusief en Open.

Politiek Correct.

Echt waar?

Buikpijngebouw
Eerst even op de particuliere toer: persoonlijk heb ik hele vervelende associaties met dat gebouw. Een buikpijngebouw. Als ik er anno 2026 langsfiets, ben ik meteen terug in 1993. Weer ga ik kopje onder in die zee van onveiligheid, onvriendelijkheid en grensoverschrijdend gedrag door docenten en (bibliotheek) personeel. Die 6-minnetjes-regen voor papers en werkstukken - hoe hard ik ook mijn best deed - die mij toen zo verlamde, maakt mij vandaag nog steeds verdrietig en boos. Want als ik maar durfde om te vragen wat er dan beter had gemoeten werd ik weggesnauwd en gekleineerd.

Elke keer weer die dreiging dat ik mijn studie mogelijk niet kan afronden, als een donkere wolk boven mijn hoofd. Gekmakend… Dat ik ook zou sjezen, net als twee andere, niet-witte studentes, die samen met mij aan de opleiding waren begonnen, was na alles wat ik had meegemaakt geen optie.

Wist het College van Bestuur wat er allemaal niet voor grensoverschrijvends gebeurde?  

Georganiseerde hypocrisie
De tijd van de militaire dictatuur. Ze gebruiken geweld. Maar we komen toch op straat om te protesteren. Als straf werden de middelbare scholen maandenlang gesloten. Toch het eindexamen halen. Met een handjevol andere geslaagden in een kille zaal het diploma in ontvangst nemen.

De militairen hadden na een bittere strijd van twee jaar met een deel van het wetenschappelijk personeel en groep studenten de universiteit opgedoekt. Diverse wetenschappers en studenten werden opgepakt. Eén aantal zag kans om te vluchten. Gerard Leckie, rector van de Universiteit van Suriname stierf op 8 december in het harnas.

Na de middelbare school mag ik me niet inschrijven voor verdere studie aan de universiteit. Ik ben in Nederland geboren en alleen mensen die een Surinaams geboortebewijs kunnen overleggen mogen zich inschrijven.

In 1983 de opening van de Anton de Kom Universiteit. Blij kweelt Desi Bouterse tijdens zijn inaugurele rede: “[de nieuwe universiteit is] een straatuniversiteit, eentje met zijn voeten in de volksbuurten. Precies zoals Anton de Kom dat zou hebben gewild”.

Saillant detail: de idee van een linkse straatuniversiteit kwam uit de koker van een aantal afgestudeerden uit o.a. Leiden. Een aantal van hen had in 1967 De Kom herontdekt in de universiteitsbibliotheek. Door het activisme van deze groep revolutionairen uit Nederland werd De Kom intrinsiek onderdeel van het hernieuwde -linkse- curriculum van de middelbare scholen.

Er is bij mijn weten, in die twee jaren dat er bittere strijd werd gevoerd voor de academische vrijheid geen steun gekomen vanuit het buitenland. Ik kan me vergissen, maar de Nederlandse universiteiten hebben nimmer stelling genomen tegen de wijze waarop Surinaamse academici werden bedreigd, mishandeld en vermoord. De sluiting van de Universiteit van Suriname was, en is nog steeds, een aderlating voor de Surinaamse wetenschap.

Er was in die dagen een beperkt aantal beurzen beschikbaar. De VS via de OAS, Rusland, Cuba en Brazilië. Tenminste als je geluk had, of als je in staat was mee te dingen met de voor de academica, typische competitieve ratrace. Vóór de meesten betekende de sluiting van de universiteit het einde van hun studie of hun carrière.

Grensoverschrijdend Gedrag
De universiteit Leiden is diverse malen in verband gebracht met grensoverschrijdend gedrag. In de NRC van 30 april 2024 staat te lezen dat de vooraanstaande archeologe Corinne Hofman pas na 19(!) meldingen van “langdurig ongewenst en grensoverschrijdend gedrag waardoor er een angstcultuur onder medewerkers die afhankelijk van haar waren is ontstaan” in actie kwam. De incidenten betreffen de periode 1990-2023.

Hetzelfde artikel maakt ook melding van een ander incident bij Sterrenkunde: de universiteit dwong een bekende hoogleraar sterrenkunde Tim de Zeeuw tot vertrek na “meerdere jaren van intimiderend, discriminerend en [seksueel] ongewenst gedrag [tegen vrouwelijke collega’s] ”. Ik noem u twee minder bekende zaken: de affaire- Colzato uit 2019 en een affaire bij pedagogische wetenschappen uit 2016.  

Het College van Bestuur kan mogelijk zeggen dat ze nooit één klacht hebben ontvangen van grensoverschrijdend gedrag door docenten bij politieke wetenschappen. Immers studenten en personeel kunnen (lees: moeten) bij ongepast of grensoverschrijdend gedrag zelf verschillende stappen ondernemen; er is een klachtenregeling voor ongewenst gedrag. Een klacht moet aan bepaalde voorwaarden voldoen is de kanttekening.

Maar melding of geen melding, er wel degelijk over grensoverschrijdend gedrag bij de vakgroep politicologie geschreven. In 2006 schreef Alies Pegtel een spraakmakend achtluik voor HP/De Tijd over de making of Ayaan Hirsi Ali. De prominente rol voor een aantal (activistische) leden van de vakgroep politieke wetenschappen liep als een vuurrode draad door het verhaal. Zonder de hulp van Huib Pelikaan en Margo Trappenburg was Ayaan Hirsi Ali nooit geworden wie ze werd.  

Hirsi Ali studeerde in Leiden af als politicoloog. Door haar innige vriendschap met een aantal docenten en hoogleraren van de vakgroep kon ze haar netwerk vergroten. Met de Wiarda Beckmanstichting als platform, kon ze daarna haar positie als  “Het nieuwe Moslimgeluid” bestendigen. Maar dat nieuwe geluid dat zij aan tafel van elke talkshow predikt, dat was niet van haar. Het werd geschreven door voornoemde docenten en lui uit de grachtengordel. Uit de artikelenreeks komt naar voren dat Hirsi Ali zelf bijna niets schreef. “in een flink aantal gevallen namen vrienden en bekenden het van Hirsi Ali over en zetten zij een artikel of een toespraak voor haar op papier”. Ook haar autobiografie Mijn vrijheid werd door een Amerikaanse ghostwriter geschreven.

De focus van Pegtel lag niet op het grensoverschrijdende gedrag van de medewerkers van de universiteit Leiden, en daarom werd een aantal cruciale zaken die wel direct betrekking hebben op dit onderwerp, zoals bijvoorbeeld of ze tijdens de studie werd geholpen door de docenten, niet duidelijk.  Maar het verhaal dat Huib Pelikaan vliegtickets had gekocht om naar Harvard af te reizen met mevrouw, om haar daar te voor te stellen als mogelijke PhD-kandidaat, moest toch op zijn minst reden zijn voor een integriteitsonderzoek?

Pegtel heeft overtuigend kunnen staven dat mevrouw vrijwel niets opschreef. Dus waarom zijn er geen vragen gesteld over de kwaliteit van haar papers, haar tentamencijfers, en, zeer belangrijk, of ze wel zelf haar scriptie had geschreven.

Waarom heeft het Leidse College van Bestuur niets met deze informatie gedaan?

Waarom werden er geen vragen gesteld over het politieke activisme van deze universiteitsmedewerkers en de wijze waarop ze het publieke debat hielpen beïnvloeden?

Discriminatie
Even terug naar het particuliere: ik hoefde aan geen van deze lui te vragen om een aanbevelingsbrief. Er werd nee-gesnauwd als ik een afspraak wilde maken om te praten over mijn cijfers. In het najaar van 1996 verkaste ik* vanwege deze giftigheid naar Amsterdam (UVA). Mijn cijfers gingen na de overstap rap omhoog. Maar door het de vele 6-minnen geen cum laude. 

Hoe veilig ben je als niet-witte student in een dergelijke toxische omgeving? Zijn je cijfers wel echt je cijfers? Het is duidelijk dat als men je niet kan misbruiken, je dan behandeld wordt als stront.

Kijk,

discriminatie gaat specifiek niet over de slavernij of over de herontdekking van Anton de Kom. Discriminatie heeft niets te maken met die sleetse narratieve dat niet-witte mensen zichzelf zouden positioneren als het eeuwige slachtoffer van het kolonialisme en uitbuiting. Discriminatie gaat over economische uitsluiting, over sociaal-maatschappelijke ongelijkheid; gatekeeping; kansenongelijkheid; de wijze waarop kleur, afkomst, gewicht en seksuele geaardheid als uitsluitingsmechanismen worden gebruikt. Discriminatie houdt de economische en sociaal-maatschappelijke ongelijkheid in stand, en werkt culturele- en identiteitsconflicten in de hand. Discriminatie maakt het voor sommigen onmogelijk om tot wasdom te komen, om vanuit hun kracht te opereren.

 Het gebouw blijft in mijn ogen een gebouw waar een aantal medewerkers rondliep dat vond dat gekleurde mensen pas na zessen, bij voorkeur gekleed in een schort met het logo van een of andere schoonmaakbedrijf, het gebouw mochten betreden.

Pieter de la Court of Agora? What’s in a Name if you can’t take away the Shame?

(*)ik was niet de enige die naar Amsterdam verkaste om mijn studie af te maken. Ik kreeg het advies om te verkassen van een aantal Rechtenstudenten uit Curaçao die in 1996 de overstap maakten omdat ze vanwege discriminatie niet verder kwamen met hun studies. Hoeveel de opleiding daarna afgerond hebben weet ik niet.